Σφιγκτήρες σωλήνων: πώς διαλέγεις τύπο και υλικό

Ένας σφιγκτήρας κοστίζει ελάχιστα και συνήθως τον διαλέγουμε στο πόδι, με το μάτι. Είναι όμως το εξάρτημα που κρατάει ενωμένο ένα λάστιχο με έναν σωλήνα σε κύκλωμα νερού, σε άρδευση, σε αντλία ή σε μηχάνημα. Όταν υποχωρήσει, το κόστος δεν είναι ο σφιγκτήρας αλλά ό,τι βράχηκε γύρω του.

Τι κάνει στην πραγματικότητα ένας σφιγκτήρας

Η δουλειά του είναι να μετατρέψει τη ροπή που δίνεις στη βίδα σε ομοιόμορφη πίεση γύρω από το λάστιχο, ώστε αυτό να πιέζεται πάνω στο ρακόρ ή στο σπείρωμα του σωλήνα. Το γερμανικό πρότυπο DIN 3017-1, στην έκδοση του 2021, καλύπτει ακριβώς αυτή την κατηγορία: σφιγκτήρες με ατέρμονα κοχλία, σε μορφές A και B, για τοποθέτηση ελαστικών σωλήνων σε κινητές και σε σταθερές εγκαταστάσεις.

Αυτό εξηγεί και γιατί δεν υπάρχει ένας σφιγκτήρας για όλα. Άλλη πίεση χρειάζεται μια μάνικα ποτίσματος και άλλη ένας σωλήνας που δουλεύει με παλμούς πίεσης ή με θερμοκρασιακές μεταβολές.

Ελαφρού ή βαρέως τύπου

Στην αγορά θα βρεις ουσιαστικά τέσσερις οικογένειες. Οι σφιγκτήρες σωλήνων ελαφρού τύπου σφίγγονται με κατσαβίδι και καλύπτουν τις περισσότερες οικιακές και αγροτικές χρήσεις. Οι βαρέως τύπου, με κλειδί ή με ενισχυμένη κεφαλή, δίνουν μεγαλύτερη δύναμη σύσφιξης και προορίζονται για σωλήνες με πίεση ή για μεγαλύτερες διαμέτρους.

• Ελαφρού τύπου με κατσαβίδι, για γενικές συνδέσεις χαμηλής πίεσης.
• Βαρέως τύπου με κλειδί, όπου χρειάζεται σταθερή και υψηλότερη σύσφιξη.
• Διπλού σύρματος, μια παλιά και ανθεκτική λύση για χοντρά ελαστικά τοιχώματα.
• Ορειχάλκινοι σφιγκτήρες σύρματος για μάνικες, εκεί που μετράει η αντοχή στη διάβρωση σε μικρό μέγεθος.

Ο κανόνας είναι απλός: όσο πιο παχύ και σκληρό το τοίχωμα του λάστιχου, τόσο πιο πλατιά ταινία και πιο δυνατή κεφαλή θέλεις, γιατί αλλιώς η ταινία απλώς χαράζει το λάστιχο χωρίς να το στεγανοποιεί.

Τι σημαίνουν οι κωδικοί W1 έως W5

Ο πιο χρήσιμος κωδικός πάνω στη συσκευασία δεν είναι η διάμετρος αλλά το γράμμα W με έναν αριθμό. Δηλώνει από τι υλικό είναι φτιαγμένα τα τρία μέρη του σφιγκτήρα, δηλαδή η ταινία, η κεφαλή και η βίδα:

• W1: όλα τα μέρη από ανθρακούχο χάλυβα με γαλβάνισμα. Η πιο οικονομική επιλογή, με τη μικρότερη αντοχή στη διάβρωση.
• W2: ταινία και κεφαλή από ανοξείδωτο AISI 430, βίδα από γαλβανισμένο χάλυβα.
• W3: όλα τα μέρη από AISI 430.
• W4: όλα τα μέρη από AISI 304, τον γνωστό και ως A2.
• W5: όλα τα μέρη από AISI 316, κράμα με μολυβδαίνιο, γνωστό και ως A4.

Στην πράξη η επιλογή γίνεται με βάση το περιβάλλον. Ο W1 βολεύει σε στεγνούς, προστατευμένους χώρους. Ο W2 είναι το συνηθισμένο βιομηχανικό και αγροτικό μέγεθος. Ο W4 προτείνεται για υπαίθριες εγκαταστάσεις και για επαφή με τρόφιμα, ενώ ο W5 για θαλάσσιο περιβάλλον, χημικές εφαρμογές και υψηλή αλατότητα. Ένας γαλβανιζέ σφιγκτήρας σε σημείο που βρέχεται συνεχώς θα σκουριάσει, όσο καλά και αν τον έσφιξες.

Διάμετρος και πλάτος ταινίας

Δύο αριθμοί χρειάζονται πριν την αγορά. Ο πρώτος είναι το εύρος διαμέτρου, για παράδειγμα 32 έως 50 χιλιοστά. Πάντα μετράς την εξωτερική διάμετρο του λάστιχου αφού αυτό έχει περαστεί πάνω στο ρακόρ, όχι του σωλήνα σκέτου. Ο δεύτερος είναι το πλάτος της ταινίας, που συνήθως κινείται στα 9 ή στα 12 χιλιοστά. Η πλατύτερη ταινία μοιράζει την πίεση σε μεγαλύτερη επιφάνεια και κόβει λιγότερο το ελαστικό.

Για ασυνήθιστες διαμέτρους υπάρχει και η λύση του σφιγκτήρα σε ρολό, όπου κόβεις το μήκος που θες και προσαρμόζεις ξεχωριστή κεφαλή. Βολεύει σε επισκευές, σε μεγάλες διατομές και σε σημεία όπου καμία τυποποιημένη μέτρηση δεν ταιριάζει.

Το σφίξιμο είναι το συχνότερο λάθος

Τα πρότυπα για τους σφιγκτήρες με ατέρμονα κοχλία ξεχωρίζουν τη συνιστώμενη ροπή σύσφιξης από τη ροπή αστοχίας, δηλαδή από εκείνη που καταστρέφει το εξάρτημα. Δεν ισχύει λοιπόν ότι όσο πιο σφιχτά τόσο καλύτερα. Το παρασφίξιμο παραμορφώνει την ταινία, χαράζει το λάστιχο και δημιουργεί ακριβώς τη διαρροή που ήθελες να αποφύγεις, ενώ σε ανοξείδωτα υλικά μπορεί να κολλήσει το σπείρωμα.

Πρακτικά: σφίγγεις μέχρι να σταματήσει το λάστιχο να γυρίζει με το χέρι, δίνεις λίγη ακόμα σύσφιξη και σταματάς. Αν χρειάζεσαι δύναμη βαρέως τύπου, πάρε σφιγκτήρα βαρέως τύπου αντί να ζορίσεις έναν ελαφρύ.

Όταν ο σφιγκτήρας δεν είναι η λύση

Υπάρχουν περιπτώσεις που το πρόβλημα δεν είναι η σύσφιξη αλλά η ίδια η σύνδεση. Αν ενώνεις δύο σωλήνες μεταξύ τους, αν αλλάζεις διατομή ή αν θέλεις σύνδεση που θα ανοιγοκλείνει συχνά, τότε χρειάζεσαι εξάρτημα σύνδεσης και όχι σφιγκτήρα. Οι πλαστικοί σύνδεσμοι σωλήνων από PVC καλύπτουν αυτές τις ενώσεις, με τον σφιγκτήρα να μπαίνει στη συνέχεια για να ασφαλίσει το λάστιχο πάνω στον σύνδεσμο. Τα δύο εξαρτήματα δουλεύουν μαζί, δεν αντικαθιστά το ένα το άλλο.

Μια μικρή λίστα πριν αγοράσεις

• Μέτρησε την εξωτερική διάμετρο του λάστιχου στη θέση εργασίας.
• Δες αν το σημείο βρέχεται, είναι εξωτερικό ή έχει επαφή με χημικά και διάλεξε ανάλογα W.
• Προτίμησε πλατύτερη ταινία σε μαλακά ή παχιά ελαστικά.
• Κράτα δύο τρία ανταλλακτικά μεγέθη, γιατί ο σφιγκτήρας που ξεβιδώνεται σπάνια ξαναμπαίνει το ίδιο καλά.

Είναι από τα λίγα εξαρτήματα όπου η διαφορά τιμής ανάμεσα στη σωστή και στη λάθος επιλογή μετριέται σε λεπτά, ενώ η διαφορά στο αποτέλεσμα μετριέται σε ζημιά.

Πηγές

• DIN, DIN 3017-1:2021 Hose clamps, Part 1: Clamps with worm gear drive, shapes A and B. https://webstore.ansi.org/standards/din/din30172021
• HCL Clamping, DIN 3017 and Hose Clamp Testing: Ensuring Reliability. https://hcl-clamping.com/blogs/glossary/din-3017
• Atlantic Man. Fastenings, Hose clamp material grades W1-W5. https://clamps.atlanticgroup.it/en/news-en/hose-clamp-material-grades-w1-w5/

Σχετικοί οδηγοί

Συντριβάνι εσωτερικού χώρου: τι να προσέξεις πριν το βάλειςΟ ήχος του νερού που τρέχει είναι ένα από τα παλαιότερα διακοσμητικά τεχνάσματα. Ένα μικρό συντριβάνι…Αυτόματο πότισμα: τι να προσέξεις πριν την εγκατάστασηΤο αυτόματο πότισμα δεν μπαίνει για να μην κρατάει κανείς λάστιχο. Μπαίνει για να φτάνει το…