Κατηγορία: Υγεία

Όταν χάνεται ένα δόντι, ο οδοντίατρος συνήθως προτείνει δύο σταθερές λύσεις: τη γέφυρα και το εμφύτευμα. Και οι δύο γεμίζουν το κενό, αλλά στηρίζονται με διαφορετικό τρόπο και ζητούν διαφορετικά πράγματα από τον ασθενή. Η επιλογή εξαρτάται από την κατάσταση του στόματος, την υγεία, τον χρόνο που μπορεί να διαθέσει κανείς και το πόσο άνετα νιώθει με μια επέμβαση στο στόμα. Παρακάτω θα βρείτε τα βασικά κριτήρια, ώστε να πάτε πιο προετοιμασμένοι στη συζήτηση με τον οδοντίατρο.

Πώς στηρίζεται η γέφυρα και πώς το εμφύτευμα

Η γέφυρα είναι ένα τεχνητό δόντι που καλύπτει το κενό. Στην κλασική της μορφή στηρίζεται σε στεφάνες που μπαίνουν στα δύο δόντια δεξιά και αριστερά από το κενό. Η γέφυρα με πρόβολο στηρίζεται μόνο από τη μία πλευρά και δεν είναι τόσο ανθεκτική όσο η κλασική. Η γέφυρα τύπου Maryland στερεώνεται με μικρά «φτερά» που κολλούν στην πίσω πλευρά των διπλανών δοντιών και μπαίνει συνήθως στα μπροστινά δόντια, γιατί δεν αντέχει τις δυνάμεις της μάσησης στα πίσω.

Το εμφύτευμα τοποθετείται χειρουργικά μέσα στο οστό της γνάθου και παίζει τον ρόλο της ρίζας του δοντιού που λείπει. Όταν δεθεί με το οστό, πάνω του στερεώνεται, μέσω ενός ενδιάμεσου εξαρτήματος, μια στεφάνη που μοιάζει με φυσικό δόντι. Με απλά λόγια, η γέφυρα πατά στα γειτονικά δόντια, ενώ το εμφύτευμα πατά στο ίδιο το οστό.

Τι γίνεται με τα διπλανά δόντια

Για να μπει μια κλασική γέφυρα, ο οδοντίατρος αφαιρεί μέρος της αδαμαντίνης από τα διπλανά δόντια, ώστε να δεχτούν τις στεφάνες. Η Cleveland Clinic σημειώνει ότι αυτό το βήμα δεν αναστρέφεται. Το εμφύτευμα, αντίθετα, αντικαθιστά μόνο το δόντι που λείπει και δεν αγγίζει τα διπλανά.

Γι’ αυτό μετράει πολύ σε τι κατάσταση είναι τα γειτονικά δόντια. Σε άρθρο του περιοδικού της Καναδικής Οδοντιατρικής Ένωσης, οι συγγραφείς θεωρούν το εμφύτευμα ιδανική λύση όταν τα διπλανά δόντια είναι γερά και χωρίς σφραγίσματα, γιατί έτσι μένουν ανέγγιχτα. Όταν όμως έχουν ήδη μεγάλα σφραγίσματα, η προετοιμασία τους για γέφυρα μπορεί και να τα ωφελήσει. Επίσης, η γέφυρα θέλει γερά στηρίγματα: τερηδόνα ή τραυματισμός στα δόντια που τη στηρίζουν μπορεί να την αποδυναμώσει.

Οστό, υγεία και χειρουργείο

Το εμφύτευμα χρειάζεται αρκετό και υγιές οστό. Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, καλός υποψήφιος είναι συνήθως όποιος έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξη της γνάθου, έχει αρκετό οστό ή μπορεί να κάνει μόσχευμα οστού, έχει υγιείς ιστούς στο στόμα, δεν έχει προβλήματα υγείας που επηρεάζουν την επούλωση των οστών και δεν καπνίζει. Η Cleveland Clinic προσθέτει ότι τα εμφυτεύματα μπορεί να μην είναι κατάλληλα για άτομα κάτω των 18 ετών, γιατί η γνάθος τους ίσως ακόμα αναπτύσσεται.

Η τοποθέτηση εμφυτεύματος έχει πιθανούς κινδύνους, όπως λοίμωξη στο σημείο, τραυματισμό σε γειτονικές δομές, βλάβη νεύρου ή προβλήματα στα ιγμόρεια όταν πρόκειται για την πάνω γνάθο. Η γέφυρα δεν χρειάζεται χειρουργείο ούτε μόσχευμα οστού. Από την άλλη, η Αμερικανική Ακαδημία Περιοδοντολογίας αναφέρει ότι με το εμφύτευμα το οστό διατηρείται καλύτερα, ενώ με τη γέφυρα το οστό στο σημείο του δοντιού που χάθηκε μπορεί σταδιακά να υποχωρήσει.

Χρόνος, επισκέψεις και διάρκεια

Η κλασική γέφυρα ολοκληρώνεται συνήθως σε δύο επισκέψεις μέσα σε λίγες εβδομάδες. Στην πρώτη ετοιμάζονται τα δόντια, παίρνονται αποτυπώματα και μπαίνει προσωρινή γέφυρα. Στη δεύτερη ελέγχεται η εφαρμογή και τοποθετείται η μόνιμη. Όποιος θέλει να δει αναλυτικά τους τύπους και τα στάδια, μπορεί να διαβάσει τη σελίδα του Oradent, οδοντιατρείου στον Κορυδαλλό, για τη γέφυρα δοντιών, όπου η τοποθέτηση περιγράφεται βήμα βήμα.

Το εμφύτευμα θέλει περισσότερη υπομονή. Η Mayo Clinic εξηγεί ότι η διαδικασία γίνεται σε στάδια, με διαστήματα επούλωσης ανάμεσα, και ότι η σύνδεση του εμφυτεύματος με το οστό μπορεί να πάρει αρκετούς μήνες.

Όσο για τη διάρκεια, η Cleveland Clinic αναφέρει ότι μια γέφυρα κρατά κατά μέσο όρο 5 έως 15 χρόνια, και περισσότερο με καλή φροντίδα, και ότι τα εμφυτεύματα γενικά διαρκούν περισσότερο. Και στις δύο περιπτώσεις, η καθημερινή φροντίδα και οι τακτικοί έλεγχοι παίζουν μεγάλο ρόλο.

Καθαρισμός και καθημερινή φροντίδα

Μετράει και το πόσο εύκολα καθαρίζεται η κάθε λύση. Αν η γέφυρα και τα ούλα γύρω της δεν καθαρίζονται σωστά, μαζεύεται πλάκα και μπορεί να προκληθεί φλεγμονή στα ούλα ή τερηδόνα. Η Cleveland Clinic συστήνει:

• βούρτσισμα και νήμα κάθε μέρα, με οδοντόκρεμα με φθόριο που δεν είναι λειαντική,
• καθαρισμό κάτω από τη γέφυρα κάθε μέρα, με ειδικό περαστήρι νήματος ή μεσοδόντια βουρτσάκια,
• αποφυγή πολύ σκληρών ή κολλωδών τροφών και συνηθειών όπως το δάγκωμα πάγου, στυλό ή νυχιών,
• τακτικούς ελέγχους και καθαρισμούς στον οδοντίατρο.

Το εμφύτευμα δεν παθαίνει τερηδόνα, αλλά χρειάζεται κι αυτό φροντίδα. Η Mayo Clinic προτείνει να καθαρίζετε καλά το εμφύτευμα, τη στεφάνη και τα ούλα, για παράδειγμα με μεσοδόντια βουρτσάκια, να πηγαίνετε σε τακτικούς ελέγχους, να μη μασάτε σκληρά πράγματα όπως πάγο, να αποφεύγετε το κάπνισμα και να κάνετε θεραπεία αν τρίζετε τα δόντια. Σύμφωνα με οδοντίατρο της Cleveland Clinic, ένα μεμονωμένο εμφύτευμα συνήθως καθαρίζεται πιο εύκολα από μια γέφυρα.

Τι να ρωτήσετε στο πρώτο ραντεβού

Η τελική απόφαση παίρνεται μαζί με τον οδοντίατρο, μετά από εξέταση. Βοηθά να έχετε έτοιμες μερικές ερωτήσεις:

• Σε τι κατάσταση είναι τα δόντια δίπλα στο κενό και πώς θα επηρεαστούν;
• Έχω αρκετό οστό για εμφύτευμα ή θα χρειαστεί μόσχευμα;
• Υπάρχει κάτι στο ιατρικό μου ιστορικό ή στις συνήθειές μου, όπως το κάπνισμα, που αλλάζει την εικόνα;
• Πόσες επισκέψεις και πόσο χρόνο χρειάζεται η κάθε λύση;
• Πώς θα καθαρίζω την αποκατάσταση στο σπίτι και κάθε πότε θα κάνω έλεγχο;

Η Cleveland Clinic σημειώνει ότι η απόφαση στηρίζεται και σε προσωπικά ερωτήματα: πόση θεραπεία είστε διατεθειμένοι να κάνετε, πόσο γρήγορα θέλετε να τελειώσει, πώς νιώθετε για μια επέμβαση στο στόμα και πόσο χρόνο θα αφιερώνετε στον καθαρισμό. Μερικές φορές η ανατομία του στόματος κάνει τη μία λύση πιο κατάλληλη από την άλλη. Αν τα έχετε σκεφτεί αυτά από πριν, η συζήτηση γίνεται πιο ουσιαστική και η επιλογή ταιριάζει καλύτερα στις δικές σας ανάγκες.

Πηγές

• Cleveland Clinic, Dental Bridges: Types & Who Needs Them. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/10921-dental-bridges
• Cleveland Clinic, Dental Bridges vs. Implants: What’s the Difference? https://health.clevelandclinic.org/dental-bridge-vs-implant
• Mayo Clinic, Dental implant surgery. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/dental-implants/about/pac-20384622
• American Academy of Periodontology, Single Tooth Dental Implants. https://www.perio.org/for-patients/periodontal-treatments-and-procedures/dental-implant-procedures/single-tooth-dental-implants/
• Journal of the Canadian Dental Association, Single-Tooth Replacement: Bridge vs. Implant-Supported Restoration. https://cda-adc.ca/jcda/vol-66/issue-8/435.html

Κάνετε μαγνητική τομογραφία για πονοκέφαλο, ζάλη ή κάποιο άλλο θέμα και στο πόρισμα διαβάζετε μια λέξη που δεν περιμένατε: ανεύρυσμα. Ένα ανεύρυσμα εγκεφάλου που βρέθηκε τυχαία τρομάζει, όμως δεν σημαίνει πάντα ότι χρειάζεται επέμβαση. Τα περισσότερα ανευρύσματα δεν δίνουν συμπτώματα και, όπως σημειώνει το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Νευρολογικών Διαταραχών και Εγκεφαλικού (NINDS), συνήθως ανακαλύπτονται σε απεικονιστικές εξετάσεις που έγιναν για άλλο λόγο. Το βασικό ερώτημα είναι αν αρκεί η παρακολούθηση ή αν χρειάζεται θεραπεία.

Τι είναι το ανεύρυσμα εγκεφάλου και πόσο συχνό είναι

Το ανεύρυσμα εγκεφάλου είναι μια τοπική διόγκωση στο τοίχωμα μιας αρτηρίας του εγκεφάλου, κάτι σαν ένα μικρό «μπαλόνι». Είναι πιο συχνό απ’ όσο νομίζουν πολλοί. Η Αμερικανική Ένωση Νευροχειρουργών (AANS) αναφέρει ότι έως και το 6% του πληθυσμού μπορεί να έχει ανεύρυσμα χωρίς ρήξη. Το Brain Aneurysm Foundation υπολογίζει ότι στις ΗΠΑ περίπου 1 στους 50 ανθρώπους έχει ένα τέτοιο ανεύρυσμα, ενώ οι ρήξεις είναι περίπου 8-10 ανά 100.000 ανθρώπους τον χρόνο.

Η σύγκριση των δύο αριθμών δείχνει ότι οι ρήξεις είναι πολύ λιγότερες από τα ανευρύσματα που υπάρχουν. Γι’ αυτό ένα τυχαίο εύρημα χρειάζεται ψύχραιμη εκτίμηση από ειδικό και όχι πανικό.

Τι ζυγίζει ο γιατρός πριν αποφασίσει

Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Κατά το NINDS, ο γιατρός λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα ρήξης, την ηλικία, την υγεία και το οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό του ανθρώπου. Η AANS προσθέτει το προσδόκιμο ζωής και τα άλλα προβλήματα υγείας. Οι βασικοί παράγοντες είναι:

• Μέγεθος: στη διεθνή μελέτη ISUIA, ο κίνδυνος ρήξης μέσα σε πέντε χρόνια αυξανόταν όσο μεγάλωνε το ανεύρυσμα.
• Θέση: στην ίδια μελέτη, τα ανευρύσματα της οπίσθιας κυκλοφορίας και της οπίσθιας αναστομωτικής αρτηρίας είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο.
• Ιστορικό: προηγούμενη υπαραχνοειδής αιμορραγία και ανευρύσματα στην οικογένεια.
• Συνήθειες: το κάπνισμα και το αλκοόλ αναφέρονται από την AANS ως παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο ρήξης.
• Ηλικία και γενική υγεία: μετρούν στη συζήτηση για τα οφέλη και τους κινδύνους κάθε επιλογής.

Πότε αρκεί η παρακολούθηση

Για τα πολύ μικρά ανευρύσματα χωρίς ρήξη, το NINDS σημειώνει ότι ο γιατρός μπορεί να προτείνει παρακολούθηση της ανάπτυξής τους. Η AANS παραθέτει συστάσεις του 2007 (Komotar και συνεργάτες): τα μικρά τυχαία ανευρύσματα κάτω από 5 χιλιοστά αντιμετωπίζονται συντηρητικά σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ τα μεγάλα, πάνω από 10 χιλιοστά, πρέπει να αντιμετωπίζονται θεραπευτικά σχεδόν σε όλους τους ασθενείς κάτω των 70 ετών. Για τα ενδιάμεσα μεγέθη, οι συστάσεις αυτές δεν δίνουν σαφή κανόνα και η απόφαση παίρνεται ανά περίπτωση.

Παρακολούθηση δεν σημαίνει «ξεχνάμε το θέμα». Σημαίνει απεικονιστικές εξετάσεις σε τακτά διαστήματα, όπως μαγνητική αγγειογραφία (MRA), αξονική τομογραφία ή κλασική αγγειογραφία, για να φανεί αν το ανεύρυσμα μεγαλώνει. Η AANS σημειώνει πάντως ότι ο ρόλος των επαναλαμβανόμενων εξετάσεων δεν έχει ακόμα καθοριστεί, οπότε δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα ελέγχων που να ισχύει για όλους.

Ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές

Όταν οι γιατροί κρίνουν ότι το ανεύρυσμα πρέπει να αντιμετωπιστεί, οι κύριοι δρόμοι είναι δύο, με έναν τρίτο για πιο σύνθετες περιπτώσεις:

• Μικροχειρουργικό clipping: μέσα από κρανιοτομία, ο χειρουργός τοποθετεί ένα μικρό μεταλλικό clip στη βάση (τον «λαιμό») του ανευρύσματος, ώστε να το απομονώσει από την αρτηρία.
• Ενδαγγειακός εμβολισμός (coiling): μέσα από καθετήρα, που συνήθως εισάγεται από την αρτηρία του μηρού, το ανεύρυσμα γεμίζει με μαλακά σπειράματα πλατίνας. Δεν χρειάζεται άνοιγμα του κρανίου.
• Εκτροπή ροής (flow diversion): ειδικά stent μέσα στην αρτηρία στρέφουν τη ροή του αίματος μακριά από το ανεύρυσμα. Κατά την AANS, χρησιμοποιούνται κυρίως σε σύνθετα ανευρύσματα.

Η AANS τονίζει ότι ο γιατρός πρέπει να συζητά με τον ασθενή τα οφέλη και τους κινδύνους κάθε διαθέσιμης επιλογής. Στη σελίδα αγγειονευροχειρουργικής του Βασιλείου Ι. Βουγιούκα περιγράφονται οι επιλογές για τη θεραπεία του ανευρύσματος εγκεφάλου – clipping, ενδαγγειακός εμβολισμός και παρακολούθηση – με την επιλογή να γίνεται από κοινού με νευροακτινολόγο και νευρολόγο.

Τι μπορείτε να κάνετε όσο το ανεύρυσμα παρακολουθείται

Η AANS αναφέρει δύο βασικές στρατηγικές: διακοπή του καπνίσματος και έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. Το NINDS εξηγεί ότι η υψηλή πίεση φθείρει και αδυνατίζει τις αρτηρίες και τις κάνει πιο ευάλωτες στον σχηματισμό και τη ρήξη ανευρυσμάτων. Στην πράξη:

• Κόψτε το κάπνισμα με ένα συγκεκριμένο πλάνο, με τη βοήθεια του γιατρού σας.
• Ελέγχετε τακτικά την πίεσή σας και συζητήστε με τον γιατρό σας αν χρειάζεται αγωγή, αλλαγές στη διατροφή ή άσκηση.
• Μείνετε μακριά από ουσίες όπως η κοκαΐνη και οι αμφεταμίνες, που το NINDS αναφέρει στους παράγοντες κινδύνου.
• Μη χάνετε τα ραντεβού για τις απεικονιστικές εξετάσεις.
• Αν αλλάξει αισθητά ο τρόπος που πονάει το κεφάλι σας ή εμφανιστούν θολή ή διπλή όραση, πεσμένο βλέφαρο, διεσταλμένη κόρη, πόνος πάνω και πίσω από το ένα μάτι, αδυναμία ή μούδιασμα, ζητήστε γρήγορα ιατρική βοήθεια, όπως συστήνει το Brain Aneurysm Foundation.

Σημάδια ρήξης: είναι επείγον, καλέστε το 166 ή το 112

Η ρήξη ενός ανευρύσματος προκαλεί υπαραχνοειδή αιμορραγία και είναι επείγον περιστατικό. Το Brain Aneurysm Foundation αναφέρει τα εξής σημάδια, που δεν χρειάζεται να υπάρχουν όλα μαζί:

• ξαφνικός και πολύ δυνατός πονοκέφαλος, που συχνά περιγράφεται ως «ο χειρότερος πονοκέφαλος της ζωής μου»
• ναυτία ή έμετος
• δυσκαμψία στον αυχένα
• θολή ή διπλή όραση και ευαισθησία στο φως
• επιληπτική κρίση (σπασμοί)
• σύγχυση, αδυναμία ή μούδιασμα
• απώλεια συνείδησης

Αν εμφανιστεί κάποιο από αυτά, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112. Μην περιμένετε να περάσει και μην πάτε στο νοσοκομείο με ιδιωτικό αυτοκίνητο. Το Brain Aneurysm Foundation εξηγεί ότι το πλήρωμα του ασθενοφόρου μπορεί να ξεκινήσει τη φροντίδα στη διαδρομή και ότι ο χρόνος μετράει.

Μια απόφαση που παίρνεται με τους ειδικούς

Ένα ανεύρυσμα εγκεφάλου που βρέθηκε τυχαία δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο, ούτε όμως είναι κάτι που αφήνουμε στην τύχη. Είναι η αρχή μιας συζήτησης με ειδικούς, που θα δουν το μέγεθος, τη θέση, το ιστορικό σας και τη γενική σας υγεία. Πηγαίνετε στο ραντεβού με τις εικόνες και τα πορίσματα των εξετάσεων και ρωτήστε γιατί προτείνεται παρακολούθηση ή θεραπεία στη δική σας περίπτωση.

Πηγές

• National Institute of Neurological Disorders and Stroke, Cerebral Aneurysms. https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/cerebral-aneurysms
• American Association of Neurological Surgeons, Cerebral Aneurysm. https://www.aans.org/patients/conditions-treatments/cerebral-aneurysm/
• Brain Aneurysm Foundation, Statistics and Facts. https://www.bafound.org/statistics-and-facts/
• Brain Aneurysm Foundation, Warning Signs & Symptoms. https://bafound.org/warning-signs-symptoms/

Η καούρα μετά από ένα βαρύ γεύμα είναι κάτι που έχουν νιώσει οι περισσότεροι. Όταν όμως το κάψιμο στο στήθος επιστρέφει ξανά και ξανά, ξυπνά κάποιον τη νύχτα ή συνοδεύεται από δυσκολία στην κατάποση, τότε δεν πρόκειται πια για μια απλή δυσπεψία. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε με απλά λόγια τι είναι η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, πώς συνδέεται με τη διαφραγματοκήλη, ποιες καθημερινές συνήθειες βοηθούν και ποια σημάδια θέλουν ιατρική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση.

Τι είναι η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (GERD) είναι η κατάσταση κατά την οποία το οξύ του στομάχου επιστρέφει επανειλημμένα στον οισοφάγο, προκαλώντας καούρα και ερεθισμό του τοιχώματός του. Μια περιστασιακή παλινδρόμηση είναι συχνή. Όταν όμως επαναλαμβάνεται για μεγάλο διάστημα, μιλάμε για νόσο.

Στο κάτω άκρο του οισοφάγου υπάρχει ένας μυϊκός δακτύλιος, ο κάτω οισοφαγικός σφιγκτήρας. Κανονικά χαλαρώνει για να περάσει η τροφή στο στομάχι και μετά κλείνει. Αν χαλαρώνει τη λάθος στιγμή ή έχει εξασθενήσει, το περιεχόμενο του στομάχου μπορεί να ανέβει προς τα πάνω.

Η σχέση με τη διαφραγματοκήλη

Διαφραγματοκήλη (hiatus hernia) είναι, όπως την περιγράφει το NHS, η μετατόπιση μέρους του στομάχου προς τα πάνω, μέσα στον θώρακα. Είναι συχνή σε άτομα άνω των 50 ετών και πολλοί δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Όταν όμως υπάρχουν συμπτώματα, είναι τα ίδια με αυτά της παλινδρόμησης.

Η Mayo Clinic αναφέρει τη διαφραγματοκήλη ανάμεσα στους παράγοντες κινδύνου για τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, μαζί με την παχυσαρκία, την εγκυμοσύνη, ορισμένες νόσους του συνδετικού ιστού, όπως το σκληρόδερμα, και την καθυστερημένη κένωση του στομάχου. Το NHS σημειώνει ότι η ακριβής αιτία της διαφραγματοκήλης δεν είναι γνωστή, αλλά ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με την ηλικία, στην εγκυμοσύνη και στο υπερβολικό βάρος.

Συμπτώματα που αξίζει να προσέξετε

Τα πιο συχνά συμπτώματα, σύμφωνα με τις δύο πηγές, είναι:

• κάψιμο στο στήθος μετά το φαγητό, που συχνά χειροτερεύει τη νύχτα ή όταν ξαπλώνετε,
• επιστροφή τροφής ή ξινού υγρού στο στόμα,
• πόνος στο πάνω μέρος της κοιλιάς ή στο στήθος,
• δυσκολία ή πόνος στην κατάποση,
• αίσθηση «κόμπου» στον λαιμό,
• κακοσμία του στόματος, φούσκωμα, ναυτία.

Η νυχτερινή παλινδρόμηση μπορεί επίσης να προκαλέσει επίμονο βήχα, φλεγμονή των φωνητικών χορδών (λαρυγγίτιδα) ή νέο ή επιδεινούμενο άσθμα, όπως επισημαίνει η Mayo Clinic.

Καθημερινές συνήθειες που βοηθούν

Το NHS προτείνει μια σειρά από απλές αλλαγές για όσους έχουν συμπτώματα:

• μικρότερα και συχνότερα γεύματα, αποφεύγοντας τις τροφές που πυροδοτούν τα συμπτώματα,
• όχι φαγητό 3 με 4 ώρες πριν τον ύπνο,
• ανύψωση του κεφαλιού του κρεβατιού κατά 10-20 εκατοστά,
• απώλεια βάρους, αν υπάρχει υπερβολικό βάρος,
• αποφυγή στενών ρούχων στη μέση, του καπνίσματος και της κατανάλωσης πολλού αλκοόλ.

Η Mayo Clinic προσθέτει στους συχνούς πυροδοτικούς παράγοντες τα μεγάλα γεύματα, το φαγητό αργά το βράδυ, τα λιπαρά ή τηγανητά φαγητά, το αλκοόλ, τον καφέ και ορισμένα φάρμακα, όπως η ασπιρίνη. Καλό είναι να μη διακόπτετε κανένα φάρμακο που σας έχει συνταγογραφηθεί χωρίς να μιλήσετε πρώτα με τον γιατρό σας.

Πότε χρειάζεται γιατρός και πότε επείγει

Ο πόνος στο στήθος δεν πρέπει ποτέ να θεωρείται αυτόματα «καούρα». Η Mayo Clinic τονίζει ότι πόνος στο στήθος, ειδικά με δύσπνοια ή πόνο στο σαγόνι ή στο χέρι, μπορεί να είναι σημάδι καρδιακού επεισοδίου και χρειάζεται άμεση βοήθεια.

Ραντεβού με γιατρό χρειάζεται όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή συχνά, ή όταν παίρνετε φάρμακα για την καούρα χωρίς συνταγή περισσότερες από δύο φορές την εβδομάδα. Το NHS προτείνει εκτίμηση αν τα συμπτώματα κρατούν πάνω από 3 εβδομάδες ή χειροτερεύουν, και επείγουσα εξέταση όταν η παλινδρόμηση συνοδεύεται από ανεξήγητη απώλεια βάρους, δυσκολία στην κατάποση, συχνούς εμέτους, αίμα στον εμετό ή πόνο στο πάνω μέρος της κοιλιάς.

Η έγκαιρη εκτίμηση έχει σημασία, γιατί η μακροχρόνια έκθεση στο οξύ μπορεί να οδηγήσει σε οισοφαγίτιδα, σε στένωση του οισοφάγου από ουλώδη ιστό ή σε οισοφάγο Barrett, μια προκαρκινική αλλοίωση που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του οισοφάγου.

Οι επιλογές θεραπείας

Σε πρώτο επίπεδο, τα αντιόξινα και τα αλγινικά από το φαρμακείο μπορεί να ανακουφίσουν, όμως κατά το NHS δεν θεραπεύουν το πρόβλημα και δεν προορίζονται για τακτική χρήση για μεγάλο διάστημα. Αν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και αυτά τα σκευάσματα δεν φτάνουν, ο γιατρός μπορεί να συστήσει ισχυρότερη φαρμακευτική αγωγή και εξετάσεις.

Όταν οι άλλες θεραπείες δεν αποδίδουν και τα συμπτώματα παραμένουν σοβαρά, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει χειρουργική αντιμετώπιση, που συνήθως γίνεται με ελάχιστα επεμβατική (λαπαροσκοπική) τεχνική υπό γενική αναισθησία. Για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα για τη χειρουργική αντιμετώπιση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και της διαφραγματοκήλης, ο Δρ. Κωνσταντινίδης περιγράφει τις τεχνικές θολοπλαστικής κατά Nissen και κατά Toupet, που εφαρμόζει με ρομποτικό σύστημα Da Vinci Xi στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών. Το NHS σημειώνει ότι μετά από τέτοια επέμβαση μπορεί να χρειαστούν έως 6 εβδομάδες για να επανέλθει η φυσιολογική διατροφή και μερικοί μήνες για να υποχωρήσουν το φούσκωμα, τα αέρια και η δυσκολία στην κατάποση.

Συνοπτικά

Η συχνή καούρα δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να «συνηθίσετε». Μικρές αλλαγές στο φαγητό και στον ύπνο συχνά βοηθούν, όμως τα επίμονα ή τα ανησυχητικά συμπτώματα χρειάζονται ιατρική εκτίμηση, ώστε να βρεθεί η αιτία, όπως μια διαφραγματοκήλη, και να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία για κάθε άνθρωπο.

Πηγές

• Mayo Clinic, Gastroesophageal reflux disease (GERD) – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/acid-reflux/symptoms-causes/syc-20361940
• NHS, Hiatus hernia. https://www.nhs.uk/conditions/hiatus-hernia/

Μια αξονική ή μαγνητική τομογραφία που έγινε για εντελώς άλλο λόγο αναφέρει στο πόρισμα μια κύστη στο πάγκρεας. Είναι από τα ευρήματα που προκαλούν άγχος, κυρίως επειδή το πάγκρεας είναι ένα όργανο για το οποίο οι περισσότεροι γνωρίζουμε λίγα. Στην πράξη, η λέξη «κύστη» περιγράφει πολύ διαφορετικές καταστάσεις, και το πρώτο ζητούμενο είναι να διευκρινιστεί για ποιον τύπο πρόκειται.

Τι είναι μια κύστη στο πάγκρεας

Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, οι κύστεις του παγκρέατος είναι θύλακες με υγρό που σχηματίζονται πάνω ή μέσα στο πάγκρεας, το όργανο που βρίσκεται πίσω από το στομάχι και παράγει ορμόνες και πεπτικά ένζυμα. Τις περισσότερες φορές εντοπίζονται τυχαία, σε απεικονιστικό έλεγχο που έγινε για άλλο πρόβλημα, και πολλοί άνθρωποι δεν έχουν κανένα σύμπτωμα.

Η αιτία των περισσότερων κύστεων παραμένει άγνωστη. Ορισμένες συνδέονται με σπάνια γενετικά νοσήματα, όπως η πολυκυστική νόσος των νεφρών και η νόσος von Hippel-Lindau.

Δύο μεγάλες κατηγορίες με διαφορετική σημασία

Η ίδια πηγή χωρίζει τις κύστεις σε μη νεοπλασματικές και νεοπλασματικές. Η διάκριση αυτή καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την αντιμετώπιση.

• Ψευδοκύστεις: εμφανίζονται μετά από παγκρεατίτιδα ή μετά από κάκωση στην κοιλιά, για παράδειγμα σε τροχαίο. Είναι καλοήθεις.
• Ορώδη κυσταδενώματα: σπάνια εξελίσσονται σε καρκίνο και συνήθως αρκεί η παρακολούθηση, εκτός αν προκαλούν συμπτώματα ή μεγαλώνουν.
• Βλεννώδη κυστικά νεοπλάσματα: θεωρούνται προκαρκινικά, ενώ οι μεγαλύτερες κύστεις μπορεί να είναι ήδη κακοήθεις.
• Ενδοπορικά θηλώδη βλεννώδη νεοπλάσματα (IPMN): αναπτύσσονται στους πόρους του παγκρέατος και παράγουν παχύρρευστη βλέννη.
• Συμπαγή ψευδοθηλώδη νεοπλάσματα: εμφανίζονται σε νεότερες γυναίκες και ορισμένες φορές είναι κακοήθη.

IPMN: γιατί μετράει ποιος πόρος προσβάλλεται

Η Mayo Clinic εξηγεί ότι τα IPMN δεν είναι καρκίνος, όμως ορισμένες βλάβες υψηλότερου κινδύνου μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο ή να κρύβουν μια μικρή εστία του. Διακρίνονται τρεις μορφές: του κύριου παγκρεατικού πόρου, των παράπλευρων κλάδων και η μικτή. Οι βλάβες των παράπλευρων κλάδων έχουν χαμηλότερο κίνδυνο, ενώ εκείνες του κύριου πόρου και οι μικτές χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση.

Η βλέννη που παράγει το νεόπλασμα μπορεί να φράξει τον πόρο, κάτι που εξηγεί τον πόνο και τα επεισόδια παγκρεατίτιδας που περιγράφουν ορισμένοι ασθενείς. Ως παράγοντες κινδύνου για IPMN αναφέρονται η μεγαλύτερη ηλικία, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η χρόνια παγκρεατίτιδα και το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος.

Συμπτώματα και πότε χρειάζεται άμεση εκτίμηση

Όταν μια κύστη δίνει συμπτώματα, αυτά συνήθως είναι:

• επίμονος πόνος στην κοιλιά, που μπορεί να αντανακλά στην πλάτη,
• ναυτία και έμετος,
• απώλεια βάρους,
• αίσθημα γρήγορου κορεσμού στο φαγητό.

Στα IPMN μπορεί να εμφανιστούν επίσης ανορεξία και ίκτερος. Η Mayo Clinic συστήνει ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχει πυρετός μαζί με επίμονο κοιλιακό πόνο. Η ρήξη μιας κύστης είναι σπάνια, αλλά αποτελεί επείγουσα κατάσταση.

Ποιες εξετάσεις ξεκαθαρίζουν την εικόνα

Ο έλεγχος βασίζεται κυρίως στην απεικόνιση. Η αξονική τομογραφία δίνει λεπτομέρειες για το μέγεθος και τη δομή της κύστης. Η μαγνητική τομογραφία αναδεικνύει πιο λεπτά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και χαρακτηριστικά που υποδηλώνουν υψηλότερο κίνδυνο. Η μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP) θεωρείται η εξέταση εκλογής για την παρακολούθηση, επειδή απεικονίζει καλά τόσο την κύστη όσο και τον παγκρεατικό πόρο.

Το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα προσφέρει λεπτομερή εικόνα και επιτρέπει τη λήψη υγρού και κυττάρων από την κύστη για εργαστηριακή ανάλυση. Η ενημερωτική σελίδα του Κέντρου Ήπατος, Παγκρέατος, Χοληφόρων και Παχέος Εντέρου του καθηγητή Δρ. Αριστοτέλη Περράκη, στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών στο Μαρούσι, για τις κύστεις παγκρέατος αναφέρει τις ίδιες δύο εξετάσεις, την MRCP και το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα με βιοψία, ως βάση της διάγνωσης των IPMN.

Παρακολούθηση, παροχέτευση ή χειρουργείο

Δεν χρειάζονται όλες οι κύστεις θεραπεία. Κατά τη Mayo Clinic, μια καλοήθης ψευδοκύστη, ακόμη και μεγάλη, μπορεί απλώς να παρακολουθείται όσο δεν ενοχλεί. Αν προκαλεί συμπτώματα ή μεγαλώνει, μπορεί να παροχετευθεί ενδοσκοπικά, με ενδοσκόπιο που περνά από το στόμα στο στομάχι και το λεπτό έντερο, ή διαδερμικά.

Χειρουργική αφαίρεση συζητείται για τους τύπους που συνδέονται με κίνδυνο καρκίνου. Στα IPMN η απόφαση εξαρτάται και από τη θέση της βλάβης. Η σελίδα του Δρ. Περράκη αναφέρει ως ενδείξεις για χειρουργείο το IPMN του κύριου πόρου, τη διάμετρο άνω των 3 εκατοστών, την παρουσία ύποπτων χαρακτηριστικών και την αύξηση του μεγέθους, ενώ ανάλογα με τη θέση γίνεται εκτομή της κεφαλής, της ουράς ή ολική παγκρεατεκτομή. Το ποια λύση ταιριάζει σε κάθε ασθενή το κρίνει ο θεράπων ιατρός με βάση τον πλήρη έλεγχο.

Τι μπορεί να κάνει κανείς προληπτικά

Για τις περισσότερες κύστεις δεν υπάρχει γνωστός τρόπος πρόληψης. Για τις ψευδοκύστεις, η Mayo Clinic σημειώνει ότι ο καλύτερος τρόπος είναι η αποφυγή της παγκρεατίτιδας, η οποία συνδέεται κυρίως με τις χολόλιθους και τη βαριά κατανάλωση αλκοόλ. Όταν η παγκρεατίτιδα οφείλεται σε χολόλιθους, μπορεί να συστηθεί αφαίρεση της χοληδόχου κύστης.

Ένα τυχαίο εύρημα στο πάγκρεας δεν ισοδυναμεί με κακή είδηση, αλλά ούτε πρέπει να μένει στο συρτάρι. Ο σωστός χαρακτηρισμός της κύστης και ένα σαφές πλάνο παρακολούθησης, από ιατρό με εμπειρία στις παθήσεις του παγκρέατος, είναι αυτά που δίνουν την πραγματική απάντηση.

Πηγές

• Mayo Clinic, Pancreatic cysts – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pancreatic-cysts/symptoms-causes/syc-20375993
• Mayo Clinic, Pancreatic cysts – Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pancreatic-cysts/diagnosis-treatment/drc-20375997
• Mayo Clinic, Intraductal papillary mucinous neoplasm (IPMN) – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ipmn/symptoms-causes/syc-20605888

Ένας σκύλος που ξύνεται συνεχώς, έχει κοκκινίλες στο δέρμα ή μαλακά κόπρανα χωρίς εμφανή αιτία, συχνά οδηγεί τον κηδεμόνα του στο ίδιο ερώτημα: μήπως φταίει το φαγητό; Η απάντηση δεν βγαίνει με μια γρήγορη εξέταση. Βγαίνει με μια συγκεκριμένη διαδικασία, τη δίαιτα αποκλεισμού, στην οποία η υποαλλεργική τροφή παίζει τον κεντρικό ρόλο. Παρακάτω θα δείτε πώς λειτουργεί, πόσο διαρκεί και τι να προσέξετε.

Πώς μοιάζει μια τροφική αντίδραση

Σύμφωνα με τα VCA Animal Hospitals, τα σημάδια χωρίζονται σε δύο ομάδες. Από το πεπτικό: μαλακά κόπρανα, διάρροια, έμετος, φούσκωμα και αυξημένα αέρια. Από το δέρμα: κνησμός, κοκκίνισμα και δευτερογενείς λοιμώξεις. Τα ίδια συμπτώματα μπορούν να έχουν και άλλες αιτίες, γι’ αυτό ο κτηνίατρος είναι αυτός που θα αποφασίσει αν έχει νόημα να ελεγχθεί η διατροφή.

Η αντίδραση αφορά συνήθως συγκεκριμένα συστατικά της τροφής και, όπως σημειώνουν τα VCA, τις περισσότερες φορές πρόκειται για πρωτεΐνες.

Ποια συστατικά ενοχοποιούνται συχνότερα

Μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που δημοσιεύτηκε το 2016 στο BMC Veterinary Research (Mueller, Olivry, Prélaud) συγκέντρωσε στοιχεία από 297 σκύλους με δερματικές αντιδράσεις στην τροφή. Οι πηγές που καταγράφηκαν συχνότερα ήταν:

• βοδινό, στο 34% των σκύλων
• γαλακτοκομικά, στο 17%
• κοτόπουλο, στο 15%
• σιτάρι, στο 13%
• σόγια στο 6%, αρνί στο 5%, καλαμπόκι και αυγό στο 4% το καθένα

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι βοδινό, γαλακτοκομικά, κοτόπουλο και σιτάρι είναι οι πιθανότερες πηγές. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα υλικά αυτά είναι «κακά». Είναι απλώς αυτά που οι περισσότεροι σκύλοι έχουν φάει περισσότερο στη ζωή τους, και κάθε σκύλος αντιδρά, αν αντιδρά, στα δικά του συστατικά.

Τι σημαίνει στην πράξη «υποαλλεργική» τροφή

Οι κτηνιατρικές πηγές περιγράφουν δύο βασικές κατηγορίες τροφών που χρησιμοποιούνται σε μια δίαιτα αποκλεισμού:

• Τροφή με νέα πρωτεΐνη. Περιέχει μία πηγή πρωτεΐνης και μία πηγή υδατανθράκων που ο σκύλος δεν έχει φάει ξανά. Τα VCA αναφέρουν ως παραδείγματα το κουνέλι, το ελάφι και την πάπια. Η λογική είναι ότι το ανοσοποιητικό δεν έχει συναντήσει αυτά τα υλικά, άρα είναι λιγότερο πιθανό να αντιδράσει.
• Τροφή με υδρολυμένη πρωτεΐνη. Η πρωτεΐνη έχει διασπαστεί σε πολύ μικρά κομμάτια, ώστε να είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσει αντίδραση. Είναι χρήσιμη όταν δεν γνωρίζουμε τι έχει φάει ο σκύλος στο παρελθόν.

Το «νέα» είναι σχετικό: εξαρτάται από το ιστορικό του κάθε ζώου. Ένα υλικό που είναι καινούργιο για έναν σκύλο μπορεί να είναι καθημερινό για έναν άλλον. Γι’ αυτό, πριν από την επιλογή, αξίζει να γράψετε όλα όσα έχει φάει ο σκύλος σας, μαζί με τις λιχουδιές.

Στην ελληνική αγορά, οι υποαλλεργικές τροφές σκύλων της Wellmaxpets, εταιρείας χονδρικής ξηράς τροφής με έδρα τη Θεσσαλονίκη, περιγράφονται από την ίδια ως ειδικές δίαιτες για σκύλους με αλλεργίες, δυσανεξίες ή χρόνια δερματικά προβλήματα: συνταγές με περιορισμένο αριθμό συστατικών, μονοπρωτεϊνικές και χωρίς σιτηρά επιλογές, καθώς και ορισμένες με υδρολυμένη πρωτεΐνη. Απευθύνονται σε pet shops, κτηνιατρεία και εκτροφείς.

Τα βήματα της δίαιτας αποκλεισμού

Η δοκιμή έχει δύο φάσεις: τον αποκλεισμό και την επαναχορήγηση.

• Μετάβαση. Το Southern Counties Veterinary Specialists συνιστά η νέα τροφή να εισάγεται σταδιακά μέσα σε 3 έως 5 ημέρες, αναμεμειγμένη με την προηγούμενη.
• Αποκλεισμός. Κατά τα VCA, η φάση αυτή διαρκεί τουλάχιστον 8 εβδομάδες, αν και η βελτίωση συχνά φαίνεται νωρίτερα. Τα πεπτικά συμπτώματα συνήθως υποχωρούν ως την πέμπτη εβδομάδα, ενώ τα δερματικά χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
• Επαναχορήγηση. Αν ο σκύλος βελτιωθεί, δίνεται ξανά η παλιά τροφή. Αν τα συμπτώματα επιστρέψουν, συνήθως μέσα σε 1 έως 3 ημέρες αλλά μερικές φορές ως και σε 4 εβδομάδες, ο σκύλος γυρίζει στη δίαιτα αποκλεισμού. Στη συνέχεια δοκιμάζονται μεμονωμένες πρωτεΐνες, μία κάθε φορά, για να βρεθεί ποια ακριβώς ενοχλεί.

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται μόνο όταν ολοκληρωθούν και οι δύο φάσεις: βελτίωση με τη νέα τροφή και επανεμφάνιση των συμπτωμάτων με την παλιά. Τα VCA σημειώνουν ότι οι εξετάσεις αίματος, σάλιου και τριχών για τροφικές αλλεργίες δεν είναι αξιόπιστες.

Τα λάθη που ακυρώνουν τη δοκιμή

Η υποαλλεργική διατροφή για σκύλους αποδίδει μόνο όταν είναι αυστηρή. Μια μικρή παρασπονδία μπορεί να σημαίνει ότι η δοκιμή ξεκινά από την αρχή. Προσέξτε τα εξής:

• Λιχουδιές, κόκαλα μασήματος από δέρμα και συμπληρώματα διατροφής σταματούν όσο διαρκεί η δοκιμή.
• Οδοντόκρεμες και φάρμακα με γεύση μπορεί να περιέχουν ζωική πρωτεΐνη. Ρωτήστε τον κτηνίατρο πριν δώσετε οτιδήποτε.
• Για πόσιμο, μόνο σκέτο νερό.
• Στη βόλτα, κοντό λουρί και επίβλεψη, ώστε ο σκύλος να μη φάει ό,τι βρει στον δρόμο.
• Όλα τα μέλη του σπιτιού πρέπει να γνωρίζουν τους κανόνες. Ένα κομμάτι από το τραπέζι αρκεί για να χαλάσει το αποτέλεσμα.
• Σπιτική δίαιτα μόνο αν την έχει καταρτίσει κτηνίατρος διατροφολόγος, ώστε να είναι ισορροπημένη.

Τι κοιτάμε στην ετικέτα

Με βάση όσα περιγράφουν οι πηγές, τρία σημεία έχουν σημασία όταν διαβάζετε τη σύνθεση:

• Πόσες πηγές ζωικής πρωτεΐνης αναφέρονται. Στη δίαιτα αποκλεισμού ζητούμενο είναι η μία.
• Αν η πηγή αυτή είναι πράγματι καινούργια για τον δικό σας σκύλο, ή αν η πρωτεΐνη είναι υδρολυμένη.
• Ποια είναι η πηγή υδατανθράκων και αν ο σκύλος την έχει ξαναφάει.

Ο χαρακτηρισμός «υποαλλεργική» στη συσκευασία δεν λέει από μόνος του αν η τροφή ταιριάζει στο ζώο σας. Αυτό το δείχνει η λίστα των συστατικών σε σύγκριση με το ιστορικό του.

Μετά τη δοκιμή

Όταν βρεθεί το συστατικό που προκαλεί την αντίδραση, η αντιμετώπιση είναι η αποφυγή του. Όπως σημειώνει το Southern Counties Veterinary Specialists, η μακροχρόνια σίτιση με μια ισορροπημένη τροφή που δεν το περιέχει μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό τρόπο διαχείρισης. Η όλη διαδικασία θέλει υπομονή δύο με τριών μηνών, όμως είναι ο μόνος τρόπος να μάθετε με βεβαιότητα τι μπορεί να τρώει ο σκύλος σας. Κάθε βήμα της γίνεται σε συνεννόηση με τον κτηνίατρο που τον παρακολουθεί.

Πηγές

• VCA Animal Hospitals, Implementing an Elimination-Challenge Diet Trial: Dog. https://vcacanada.com/know-your-pet/implementing-an-elimination-challenge-diet-trial-dog
• Southern Counties Veterinary Specialists, Feeding an Exclusion Diet Fact Sheet. https://vetspecialists.co.uk/fact-sheets-post/feeding-an-exclusion-diet-fact-sheet/
• BMC Veterinary Research, Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food allergen sources in dogs and cats. https://link.springer.com/article/10.1186/s12917-016-0633-8

Πολλοί άνθρωποι μαθαίνουν ότι έχουν έναν όγκο στο νεφρό χωρίς να έχουν νιώσει το παραμικρό. Έκαναν ένα υπερηχογράφημα ή μια αξονική τομογραφία για άλλο λόγο και η εξέταση έδειξε κάτι που δεν περίμενε κανείς. Το άρθρο αυτό εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό, ποια σημάδια αξίζει να μην αγνοούνται και ποιοι παράγοντες συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο, με βάση όσα αναφέρουν μεγάλοι οργανισμοί υγείας.

Γιατί η διάγνωση γίνεται συχνά τυχαία

Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, στα πρώτα στάδια η νόσος συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Ο ίδιος οργανισμός σημειώνει ότι ο αριθμός των διαγνώσεων κάθε χρόνο φαίνεται να αυξάνεται και ότι ένας λόγος μπορεί να είναι η συχνότερη χρήση απεικονιστικών εξετάσεων, όπως η αξονική τομογραφία. Οι εξετάσεις αυτές, όταν γίνονται για άλλη αιτία, αποκαλύπτουν συχνά μικρούς όγκους που περιορίζονται στο νεφρό, πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε ενόχληση.

Η Mayo Clinic αναφέρει επίσης ότι στους ενήλικες ο συχνότερος τύπος είναι το νεφροκυτταρικό καρκίνωμα, που αντιστοιχεί περίπου στο 90% των περιπτώσεων.

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, το NHS και η Mayo Clinic περιγράφουν τα εξής:

• αίμα στα ούρα, που μπορεί να δίνει ροζ, κόκκινο ή σκούρο χρώμα,
• πόνος στο πλάι ή στη μέση που επιμένει, ανάμεσα στα πλευρά και τη μέση,
• εξόγκωμα ή πρήξιμο στην πλάτη, κάτω από τα πλευρά ή στον λαιμό,
• απώλεια όρεξης ή απώλεια βάρους χωρίς εμφανή λόγο,
• κόπωση και έλλειψη ενέργειας,
• πυρετός που επιμένει και έντονη εφίδρωση, ακόμη και τη νύχτα.

Το NHS τονίζει ότι αρκετά από αυτά τα συμπτώματα είναι συνηθισμένα και μπορεί να οφείλονται σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι υπάρχει καρκίνος. Σημαίνει ότι χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αίμα στα ούρα ή πόνος που δεν υποχωρεί.

Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο

Στις περισσότερες περιπτώσεις η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το Cancer Research UK καταγράφει όμως παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης:

• Ηλικία και φύλο: η νόσος είναι συχνότερη στις μεγαλύτερες ηλικίες και εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες.
• Σωματικό βάρος: το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία συνδέονται με περίπου το ένα τέταρτο των περιπτώσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο.
• Κάπνισμα: ευθύνεται για σχεδόν 15 στις 100 περιπτώσεις, με τον κίνδυνο να μεγαλώνει όσο περισσότερο και όσο περισσότερα χρόνια καπνίζει κάποιος.
• Άλλες παθήσεις: υψηλή αρτηριακή πίεση και χρόνια νεφρική νόσος.
• Κληρονομικά σύνδρομα: όπως η νόσος von Hippel-Lindau, η οζώδης σκλήρυνση και το σύνδρομο Birt-Hogg-Dube.

Η Mayo Clinic προσθέτει στους παράγοντες κινδύνου και το οικογενειακό ιστορικό της νόσου. Ένας παράγοντας κινδύνου δεν ισοδυναμεί με διάγνωση. Είναι όμως χρήσιμη πληροφορία για τη συζήτηση με τον γιατρό.

Οι εξετάσεις που ακολουθούν

Όταν υπάρχει υποψία, το NHS περιγράφει ως βασικές εξετάσεις το υπερηχογράφημα και την αξονική τομογραφία. Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται κυστεοσκόπηση, δηλαδή έλεγχος της ουροδόχου κύστης με λεπτή κάμερα, ή βιοψία, κατά την οποία λαμβάνεται με βελόνα μικρό δείγμα ιστού για εργαστηριακό έλεγχο.

Αν η διάγνωση επιβεβαιωθεί, ακολουθούν συμπληρωματικές εξετάσεις, όπως μαγνητική ή αξονική τομογραφία, ακτινογραφία θώρακος και σπινθηρογράφημα οστών. Στόχος τους είναι να φανεί το μέγεθος του όγκου και το αν έχει εξαπλωθεί, δηλαδή το στάδιο της νόσου. Με βάση αυτά τα στοιχεία, ομάδα ειδικών από διαφορετικές ειδικότητες σχεδιάζει μαζί με τον ασθενή το πλάνο αντιμετώπισης.

Στην Ελλάδα, αναλυτικές πληροφορίες για τη σταδιοποίηση και τις θεραπευτικές κατηγορίες που εφαρμόζονται, από τη χειρουργική αφαίρεση έως τη στοχεύουσα θεραπεία και την ανοσοθεραπεία, δίνει η σελίδα της Athens Cancer Clinic στο Μαρούσι για τον καρκίνο νεφρού. Η κλινική ασχολείται με τους καρκίνους του ουροποιητικού και του ανδρικού γεννητικού συστήματος.

Τι μπορεί να κάνει κανείς στην καθημερινότητα

Δεν υπάρχει τρόπος που να αποκλείει την εμφάνιση της νόσου. Η Mayo Clinic αναφέρει ωστόσο συνήθειες που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου:

• διακοπή του καπνίσματος,
• διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους,
• τακτική σωματική άσκηση,
• διατροφή με φρούτα και λαχανικά,
• έλεγχος της αρτηριακής πίεσης,
• μέτρο στην κατανάλωση αλκοόλ.

Το Cancer Research UK σημειώνει ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο. Πρόκειται για συνήθειες που ωφελούν συνολικά την υγεία και όχι μόνο τα νεφρά.

Πότε να μιλήσετε με γιατρό

Αν παρατηρήσετε αίμα στα ούρα, πόνο στο πλάι που επιμένει, ψηλαφητό εξόγκωμα ή ανεξήγητη απώλεια βάρους, μην περιμένετε να περάσει μόνο του. Το NHS υπογραμμίζει ότι όσο νωρίτερα εντοπιστεί ένας καρκίνος, τόσο ευκολότερα αντιμετωπίζεται, άρα ο έλεγχος αξίζει ακόμη και όταν η αιτία αποδειχθεί αθώα.

Το ίδιο ισχύει για ένα τυχαίο εύρημα σε απεικονιστική εξέταση. Ένα εύρημα στο νεφρό δεν είναι από μόνο του διάγνωση. Ο γιατρός θα κρίνει ποιες εξετάσεις χρειάζονται και, αν χρειαστεί, θα σας παραπέμψει σε ειδικό. Το κείμενο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.

Πηγές

• Mayo Clinic, Kidney cancer – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-cancer/symptoms-causes/syc-20352664
• NHS, Symptoms of kidney cancer. https://www.nhs.uk/conditions/kidney-cancer/symptoms/
• NHS, Tests and next steps for kidney cancer. https://www.nhs.uk/conditions/kidney-cancer/tests-and-next-steps/
• Cancer Research UK, Risks and causes of kidney cancer. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/kidney-cancer/risks-causes

Όταν ένας μαστός κοκκινίζει, πρήζεται και ζεσταίνεται, η πρώτη σκέψη των περισσότερων γυναικών είναι μια λοίμωξη. Τις περισσότερες φορές αυτό ισχύει. Υπάρχει όμως μια σπάνια μορφή καρκίνου που μοιάζει πολύ με φλεγμονή και γι’ αυτό συχνά αργεί να αναγνωριστεί. Αυτό το άρθρο εξηγεί ποια σημάδια αξίζει να προσέξετε, γιατί η εικόνα μπερδεύει και πώς γίνεται η διάγνωση.

Τι είναι και πόσο συχνός είναι

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ (NCI), ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού αντιστοιχεί περίπου στο 1% έως 5% όλων των καρκίνων του μαστού στις ΗΠΑ. Είναι μια επιθετική μορφή: τα καρκινικά κύτταρα φράζουν τα λεμφαγγεία του δέρματος του μαστού και αυτό προκαλεί την κόκκινη, πρησμένη όψη που θυμίζει φλεγμονή. Γι’ αυτό πήρε και το όνομά του, παρότι δεν πρόκειται για λοίμωξη.

Ένα χαρακτηριστικό που τον ξεχωρίζει από τις συνηθισμένες μορφές είναι ότι συχνά δεν υπάρχει ψηλαφητό ογκίδιο. Έτσι, μια γυναίκα που ελέγχει τον μαστό της ψάχνοντας «μάζα» μπορεί να μη βρει τίποτα, ενώ το δέρμα αλλάζει εμφανώς.

Τα σημάδια στο δέρμα και στον μαστό

Το NCI και η Mayo Clinic περιγράφουν ένα σύνολο αλλαγών που εμφανίζονται συνήθως σε έναν μόνο μαστό:

• ροζ, κόκκινο, μωβ ή μελανιασμένο χρώμα στο δέρμα του μαστού,
• βαθουλώματα ή πτυχώσεις στο δέρμα που θυμίζουν φλούδα πορτοκαλιού,
• γρήγορη αύξηση του μεγέθους του μαστού, αίσθημα βάρους ή πάχυνσης,
• ασυνήθιστη ζέστη, ευαισθησία, πόνο ή αίσθημα καψίματος,
• θηλή που πλαταίνει ή γυρίζει προς τα μέσα,
• διογκωμένους λεμφαδένες στη μασχάλη ή κοντά στην κλείδα.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι η ταχύτητα. Η Mayo Clinic αναφέρει γρήγορη αλλαγή στην εμφάνιση του ενός μαστού μέσα σε λίγες εβδομάδες, και το NCI σημειώνει ότι τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται γρήγορα. Πολλές γυναίκες αναζητούν φωτογραφίες στο διαδίκτυο για να συγκρίνουν την εικόνα τους, όμως η όψη διαφέρει από άτομο σε άτομο και μόνο η κλινική εξέταση μπορεί να δώσει απάντηση.

Γιατί μπερδεύεται με τη μαστίτιδα

Κοκκινίλα, ζέστη, πρήξιμο και πόνος είναι και τα κλασικά σημάδια της μαστίτιδας ή άλλης λοίμωξης του μαστού. Όπως σημειώνει το Johns Hopkins Medicine, ο φλεγμονώδης καρκίνος εμφανίζεται με συμπτώματα παρόμοια με μια λοίμωξη του μαστού, κάτι που κάνει τη διάγνωση πιο δύσκολη. Γι’ αυτό είναι συνηθισμένο η πρώτη αντιμετώπιση να είναι αντιβίωση.

Το σημείο που κάνει τη διαφορά είναι η εξέλιξη μετά τη θεραπεία. Το Johns Hopkins συστήνει: αν η φλεγμονή δεν βελτιωθεί μετά από μία εβδομάδα αντιβίωσης που έδωσε ο γιατρός, κλείστε αμέσως ραντεβού με ειδικό μαστού. Η Mayo Clinic λέει κάτι αντίστοιχο: αν έχετε λάβει θεραπεία για λοίμωξη του μαστού και τα συμπτώματα συνεχίζονται, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επίμονη κοκκινίλα είναι καρκίνος, σημαίνει όμως ότι χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά με κλινική εξέταση του μαστού και συνεχίζει με απεικόνιση. Το NCI αναφέρει μαστογραφία, υπερηχογράφημα μαστού ή μαγνητική τομογραφία μαστού. Επειδή συχνά δεν υπάρχει ογκίδιο και το πάχος του δέρματος αλλάζει, η μαστογραφία μόνη της δεν αρκεί πάντα.

Η επιβεβαίωση γίνεται με βιοψία, είτε από τον ιστό του μαστού (core biopsy) είτε από το δέρμα (punch biopsy), όπως περιγράφει το Johns Hopkins. Στο υλικό της βιοψίας γίνονται και έλεγχοι βιοδεικτών, για παράδειγμα ορμονικοί υποδοχείς και HER2, που βοηθούν στον σχεδιασμό της θεραπείας. Για να φανεί αν η νόσος έχει επεκταθεί, χρησιμοποιούνται εξετάσεις όπως το PET/CT.

Περισσότερες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά, τη σταδιοποίηση και την αντιμετώπιση της νόσου υπάρχουν στο αναλυτικό άρθρο για τον φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού από χειρουργό μαστού, όπου περιγράφονται και οι αλλαγές στο δέρμα που βλέπει ο γιατρός στην κλινική εξέταση.

Σταδιοποίηση και θεραπευτική προσέγγιση

Κατά το NCI, ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού κατά τη διάγνωση είναι είτε σταδίου III είτε σταδίου IV. Η θεραπεία είναι πολυπαραγοντική και σχεδιάζεται από ομάδα ειδικών. Το Johns Hopkins περιγράφει τη συνήθη σειρά: χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο (νεοεπικουρική), μαστεκτομή, ακτινοθεραπεία και, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου, ορμονοθεραπεία ή στοχευμένη θεραπεία για τους HER2 θετικούς όγκους. Το ακριβές πλάνο εξαρτάται από τα αποτελέσματα της βιοψίας και της σταδιοποίησης και το αποφασίζει ο θεράπων γιατρός.

Όσον αφορά την πρόγνωση, το NCI δίνει πενταετή σχετική επιβίωση περίπου 53% όταν η νόσος είναι περιοχική και περίπου 22% όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Πρόκειται για στατιστικά στοιχεία πληθυσμού από το παρελθόν. Δεν προβλέπουν την πορεία μιας συγκεκριμένης ασθενούς, ενώ οι θεραπείες εξελίσσονται.

Ποιες γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα

Η Mayo Clinic αναφέρει ότι η νόσος διαγιγνώσκεται συχνότερα σε γυναίκες στις δεκαετίες των 40 και των 50 ετών, ενώ ως παράγοντες κινδύνου περιγράφει και την παχυσαρκία. Το Johns Hopkins σημειώνει ότι είναι πιο συχνός σε νεότερες γυναίκες. Η ηλικία πάντως δεν αποκλείει τη νόσο, γι’ αυτό τα σημάδια αξίζει να αξιολογούνται σε κάθε ηλικία.

Τι να κρατήσετε

Κοκκινίλα και πρήξιμο στον μαστό είναι συνήθως κάτι αθώο. Αν όμως οι αλλαγές εμφανίζονται γρήγορα, αφορούν τον έναν μαστό, το δέρμα μοιάζει με φλούδα πορτοκαλιού ή η εικόνα δεν βελτιώνεται μετά από αντιβίωση, μη περιμένετε. Μια επίσκεψη σε ειδικό μαστού και οι σωστές εξετάσεις είναι ο μόνος τρόπος να ξεκαθαρίσει τι συμβαίνει. Το άρθρο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

• National Cancer Institute, Inflammatory Breast Cancer. https://www.cancer.gov/types/breast/ibc-fact-sheet
• Mayo Clinic, Inflammatory breast cancer – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/inflammatory-breast-cancer/symptoms-causes/syc-20355413
• Johns Hopkins Medicine, Inflammatory Breast Cancer. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/breast-cancer/inflammatory-breast-cancer

Για έναν ηλικιωμένο γονιό ή για κάποιον που αναρρώνει και δυσκολεύεται να βγει από το σπίτι, ένα ραντεβού σε καρδιολογικό ιατρείο μπορεί να μοιάζει με ολόκληρη επιχείρηση. Αρκετές από τις βασικές εξετάσεις της καρδιάς, όμως, γίνονται με φορητό εξοπλισμό ή με μικρές συσκευές που φοριούνται στο σώμα για ένα με δύο εικοσιτετράωρα.

Παρακάτω θα βρείτε, με βάση το βρετανικό NHS, τη Mayo Clinic, την Cleveland Clinic και την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, τι μετρά κάθε εξέταση, πώς προετοιμάζεστε και ποια συμπτώματα δεν περιμένουν ραντεβού. Οι πληροφορίες δεν αντικαθιστούν την εκτίμηση του γιατρού, που αποφασίζει ποια εξέταση χρειάζεται και πότε.

Ηλεκτροκαρδιογράφημα: η πρώτη εικόνα του ρυθμού

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς, δηλαδή τη συχνότητα και τον ρυθμό της. Σύμφωνα με το NHS, είναι μια γρήγορη και ανώδυνη εξέταση που βοηθά στον εντοπισμό αρρυθμιών, στεφανιαίας νόσου και εμφράγματος, ενώ χρησιμοποιείται και για την παρακολούθηση ανθρώπων με γνωστή καρδιοπάθεια ή με ορισμένα φάρμακα.

Στην απλή μορφή του, ο εξεταζόμενος μένει ξαπλωμένος και ακίνητος για λίγα λεπτά, ενώ μικρά αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια τοποθετούνται σε χέρια, πόδια και θώρακα. Το NHS συμβουλεύει να μην απλώνετε λοσιόν ή λάδι στο δέρμα πριν από την εξέταση. Η μόνη ενόχληση είναι συνήθως τη στιγμή που ξεκολλούν τα αυτοκόλλητα, όπως όταν βγάζετε ένα τσιρότο.

Holter ρυθμού και Holter πίεσης: μετρήσεις μέσα στην καθημερινότητα

Το ΗΚΓ δείχνει τι κάνει η καρδιά τη στιγμή της εξέτασης. Όταν δεν δίνει αρκετές πληροφορίες, η Mayo Clinic εξηγεί ότι ο γιατρός μπορεί να ζητήσει Holter ρυθμού: μια μικρή φορητή συσκευή που καταγράφει τον καρδιακό ρυθμό συνήθως για μία με δύο ημέρες, ακόμη και στον ύπνο. Χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, όταν υπάρχουν συμπτώματα αρρυθμίας ή ανεξήγητες λιποθυμίες. Το NHS αναφέρει ότι η φορητή καταγραφή διαρκεί συνήθως 24 έως 48 ώρες και μπορεί να φτάσει τις 7 ημέρες.

Όσο φοριέται η συσκευή, η Mayo Clinic συστήνει:

• ημερολόγιο με την ώρα κάθε συμπτώματος, όπως έντονο χτυποκάρδι, δύσπνοια, πόνο στο στήθος ή ζάλη, μαζί με το τι κάνατε εκείνη τη στιγμή,
• αποφυγή ντους, μπάνιου και κολύμβησης, εκτός αν πρόκειται για ασύρματη συσκευή με αισθητήρες που αποσυνδέονται,
• απόσταση από μαγνήτες, ηλεκτρικές κουβέρτες, ξυριστικές μηχανές και ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες, και το κινητό τηλέφωνο περίπου 15 εκατοστά μακριά από τη συσκευή.

Στο τέλος ο γιατρός συγκρίνει την καταγραφή με το ημερολόγιο. Αν δεν φανεί αρρυθμία, μπορεί να προτείνει συσκευή που φοριέται για μεγαλύτερο διάστημα.

Το Holter πίεσης, δηλαδή η 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης, ακολουθεί παρόμοια λογική. Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, η περιχειρίδα φουσκώνει κάθε 15 με 30 λεπτά τη μέρα και κάθε 60 λεπτά τη νύχτα. Έτσι φαίνεται αν η πίεση ανεβαίνει μόνο στο ιατρείο (η λεγόμενη υπέρταση «λευκής μπλούζας»), αν είναι χαμηλή στο ιατρείο αλλά υψηλή τις υπόλοιπες ώρες, αν ανεβαίνει στον ύπνο και πόσο καλά την ελέγχει η αγωγή. Την ώρα της μέτρησης το χέρι μένει ακίνητο, ενώ όσο διαρκεί η καταγραφή αποφεύγονται το ντους, το κολύμπι και η έντονη άσκηση. Πιθανές ενοχλήσεις είναι πόνος στο χέρι, διακοπτόμενος ύπνος και ερεθισμός του δέρματος, που συνήθως υποχωρεί μόνος του. Το NHS σημειώνει ότι η συσκευή φοριέται στο σπίτι και δεν επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες.

Υπέρηχος καρδιάς: πώς δουλεύει ο μυς και οι βαλβίδες

Ο υπέρηχος καρδιάς, που συχνά αναφέρεται και ως triplex, δείχνει πόσο καλά λειτουργεί η καρδιά. Το NHS αναφέρει ότι βοηθά στον έλεγχο για καρδιακή ανεπάρκεια, παθήσεις των βαλβίδων και συγγενείς καρδιοπάθειες, καθώς και στην εκτίμηση της καρδιάς μετά από καρδιακό επεισόδιο. Στη συνηθισμένη, διαθωρακική μορφή του, τοποθετούνται αυτοκόλλητα στο στήθος για την παρακολούθηση του ρυθμού, απλώνεται τζελ και ο εξεταστής μετακινεί πάνω στο στήθος την κεφαλή υπερήχων. Η εξέταση διαρκεί περίπου 30 με 40 λεπτά.

Όταν η μετακίνηση είναι δύσκολη

Για ανθρώπους κατάκοιτους, με κινητικά προβλήματα ή σε ανάρρωση, η μετάβαση σε ιατρείο συχνά σημαίνει συνοδό, μεταφορικό μέσο και αναμονή. Στην Αττική, για παράδειγμα, η υπηρεσία καρδιολόγος στο σπίτι της DOCline αναφέρει ότι ο γιατρός κάνει επί τόπου λήψη ιστορικού, ηλεκτροκαρδιογράφημα, έγχρωμο triplex καρδιάς, Holter ρυθμού 24/48 ωρών, Holter αρτηριακής πίεσης και έλεγχο βηματοδότη, με κάλυψη σε όλη την Αττική, όλο το 24ωρο.

Η ίδια υπηρεσία καλύπτει και άλλες ειδικότητες, από παθολόγο μέχρι νευρολόγο, με γιατρούς κατ’ οίκον σε όλη την Αττική, κάτι που βοηθά όταν ένας ηλικιωμένος χρειάζεται περισσότερους από έναν γιατρό.

Πριν από την επίσκεψη: τι να έχετε έτοιμο

• Άνετα ρούχα. Για το ΗΚΓ και τον υπέρηχο χρειάζεται να αφαιρεθούν τα ρούχα από τη μέση και πάνω, σύμφωνα με το NHS, οπότε βοηθά ένα ρούχο που βγαίνει εύκολα.
• Δέρμα χωρίς κρέμες. Χωρίς λοσιόν ή λάδι στο στήθος πριν από το ΗΚΓ.
• Σημειώσεις για τα συμπτώματα. Πότε εμφανίζονται, πόσο κρατούν και τι κάνατε εκείνη την ώρα.
• Τη λίστα των φαρμάκων. Τόσο η Mayo Clinic όσο και η Cleveland Clinic αναφέρουν ότι οι καταγραφές δείχνουν και πόσο αποτελεσματική είναι η τρέχουσα αγωγή.
• Το μπάνιο νωρίτερα. Αν πρόκειται να τοποθετηθεί Holter, κανονίστε το ντους πριν, αφού στη διάρκεια της καταγραφής συνήθως αποφεύγεται.

Πότε δεν περιμένετε ραντεβού

Οι παραπάνω εξετάσεις αφορούν προγραμματισμένο έλεγχο. Το NHS περιγράφει ως πιθανά σημάδια εμφράγματος τον πόνο στο στήθος σαν σφίξιμο ή πίεση, που μπορεί να απλώνεται σε χέρια, λαιμό ή σαγόνι, μαζί με δύσπνοια, ναυτία, εφίδρωση ή χλωμό δέρμα. Σε αυτή την περίπτωση συστήνει να καλέσετε αμέσως τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να μην οδηγήσετε μόνοι σας μέχρι το νοσοκομείο.

Η Ένωση Καρδιακής Ανεπάρκειας της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, στις οδηγίες της για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, τονίζει ότι ο πόνος στο στήθος πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται ως σοβαρός. Αν η ενόχληση διαρκεί πάνω από 15 λεπτά ή δεν υποχωρεί με την ξεκούραση ή με τη νιτρογλυκερίνη που έχει τυχόν συνταγογραφήσει ο γιατρός, χρειάζεται άμεση κλήση για βοήθεια.

Στην Ελλάδα, το 166 είναι ο αριθμός του ΕΚΑΒ, που συντονίζει την επείγουσα προνοσοκομειακή φροντίδα σε όλη τη χώρα. Το 112 είναι ο ενιαίος ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης και η κλήση του γίνεται χωρίς χρέωση.

Ποια εξέταση χρειάζεται ο καθένας το κρίνει ο καρδιολόγος. Για όσους δεν μπορούν εύκολα να μετακινηθούν, ο έλεγχος στο σπίτι είναι μια πρακτική λύση, ενώ για τα επείγοντα συμπτώματα η πρώτη κλήση είναι πάντα στο 166 ή στο 112.

Πηγές

• NHS, Electrocardiogram (ECG). https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/electrocardiogram/
• Mayo Clinic, Holter monitor. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/holter-monitor/about/pac-20385039
• Cleveland Clinic, 24-Hour Ambulatory Blood Pressure Monitoring. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/16330-24-hour-ambulatory-blood-pressure-monitoring
• NHS, Blood pressure test. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/blood-pressure-test/
• NHS, Echocardiogram. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/echocardiogram/
• NHS, Heart attack: symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/heart-attack/symptoms/
• Heart Failure Matters (ESC Heart Failure Association), Chest pain: when to get urgent medical help. https://www.heartfailurematters.org/warning-signs/chest-pain/
• gov.gr, 166 – Αριθμός του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). https://www.gov.gr/sdg/healthcare/national-emergency-numbers/general/166
• Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, 112. https://civilprotection.gov.gr/112

Το μαγνήσιο δεν είναι από τα θρεπτικά συστατικά που συζητάμε συχνά, όπως η πρωτεΐνη ή οι φυτικές ίνες. Κι όμως, συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού και βρίσκεται σε τρόφιμα που υπάρχουν ήδη στις περισσότερες κουζίνες. Το ζητούμενο δεν είναι να ψάξει κανείς κάτι εξεζητημένο, αλλά να μάθει να το αναγνωρίζει στο καλάθι της αγοράς και να το βάζει στο πιάτο χωρίς κόπο.

Τι κάνει το μαγνήσιο στον οργανισμό

Σύμφωνα με το Office of Dietary Supplements των National Institutes of Health (NIH) των ΗΠΑ, το μαγνήσιο είναι σημαντικό για τη ρύθμιση της λειτουργίας μυών και νεύρων, για τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και την αρτηριακή πίεση, καθώς και για τη δημιουργία πρωτεΐνης, οστού και DNA. Το NHS προσθέτει ότι βοηθά στη μετατροπή της τροφής σε ενέργεια και στη φυσιολογική λειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων, που παράγουν ορμόνες σημαντικές για την υγεία των οστών.

Το καλό νέο είναι ότι, κατά το NHS, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε μαγνήσιο με μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή.

Οι βασικές ομάδες τροφίμων με μαγνήσιο

Οι πηγές συμφωνούν σε μερικές μεγάλες κατηγορίες. Το NIH αναφέρει τα όσπρια, τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (ιδιαίτερα το σπανάκι), καθώς και το γάλα και το γιαούρτι. Η Harvard T.H. Chan School of Public Health, στη σελίδα The Nutrition Source, δίνει πιο συγκεκριμένα παραδείγματα:

• Ξηροί καρποί και σπόροι: αμύγδαλα, κάσιους, φιστίκια, κολοκυθόσποροι και φυστικοβούτυρο.
• Όσπρια: μαύρα φασόλια, κόκκινα φασόλια, σόγια.
• Λαχανικά: μαγειρεμένο σπανάκι, σέσκουλο, πατάτα με τη φλούδα της.
• Δημητριακά: καστανό ρύζι και βρώμη.
• Φρούτα: μπανάνα και σταφίδες.
• Άλλα: μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε κακάο, σολομός, κρέας, πουλερικά, γάλα και γιαούρτι.

Γιατί μετράει η επεξεργασία του τροφίμου

Ένα σημείο που συχνά ξεχνιέται είναι ότι η επεξεργασία μπορεί να μειώσει το μαγνήσιο στα φυτικά τρόφιμα, όπως σημειώνει η Harvard T.H. Chan School of Public Health. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ένα ψωμί ολικής άλεσης ή ένα καστανό ρύζι έχουν διαφορετική αξία από τις πιο ραφιναρισμένες εκδοχές τους. Το NHS αναφέρει άλλωστε ρητά το ψωμί ολικής άλεσης ανάμεσα στις πηγές μαγνησίου, μαζί με το σπανάκι και τους ξηρούς καρπούς.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι, σύμφωνα με ορισμένες έρευνες, τα επίπεδα μαγνησίου στα εδάφη ίσως είναι χαμηλότερα από ό,τι στο παρελθόν. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να στηριζόμαστε σε ποικιλία τροφίμων και όχι σε ένα ή δύο αγαπημένα.

Πώς το βάζεις στο πιάτο μέσα στη μέρα

Αντί να μετράμε, βοηθά να σκεφτόμαστε το μαγνήσιο ως κάτι που «μαζεύεται» από μικρές επιλογές σε κάθε γεύμα. Μερικές ιδέες που βασίζονται στις τροφές που αναφέρουν οι πηγές:

• Πρωινό: βρώμη με γιαούρτι, κομμάτια μπανάνας και λίγους κολοκυθόσπορους.
• Μεσημεριανό: ένα πιάτο όσπρια, όπως φασόλια ή φακές, με ψωμί ολικής άλεσης και σαλάτα με φρέσκο σπανάκι.
• Σνακ: μια χούφτα αμύγδαλα ή κάσιους, ή λίγες σταφίδες.
• Βραδινό: σολομός με καστανό ρύζι και σέσκουλο ή σπανάκι σοτέ, ή πατάτα ψητή με τη φλούδα της.

Όποιος θέλει να δει πιο αναλυτικά ποιες είναι οι τροφές πλούσιες σε μαγνήσιο σε μορφή πίνακα, με ρεαλιστικές μερίδες και ανά κατηγορία, θα βρει έναν χρήσιμο οδηγό από κλινική διαιτολόγο, που βοηθά στον σχεδιασμό του εβδομαδιαίου μενού. Ο πίνακας είναι πρακτικός γιατί δείχνει πώς συγκρίνονται μεταξύ τους τρόφιμα που μοιάζουν, όπως διαφορετικοί ξηροί καρποί ή όσπρια.

Ποιοι χρειάζεται να προσέχουν περισσότερο

Το NIH αναφέρει ορισμένες ομάδες που είναι πιο πιθανό να μην παίρνουν αρκετό μαγνήσιο:

• άτομα με γαστρεντερικά νοσήματα, όπως η νόσος του Crohn και η κοιλιοκάκη,
• άτομα με διαβήτη τύπου 2,
• άτομα με χρόνια κατάχρηση αλκοόλ,
• μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες.

Η Harvard T.H. Chan School of Public Health εξηγεί ότι στους ηλικιωμένους μειώνεται η απορρόφηση και αυξάνεται η απέκκριση, ενώ στον διαβήτη τύπου 2 αυξάνονται οι απώλειες από τα ούρα.

Τα σημάδια και τι σημαίνουν

Η ήπια ή μέτρια έλλειψη συνήθως δεν δίνει εμφανή συμπτώματα, σύμφωνα με τη Harvard T.H. Chan School of Public Health. Όταν η έλλειψη είναι παρατεταμένη, το NIH αναφέρει απώλεια όρεξης, ναυτία, εμετό, κόπωση και αδυναμία, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, μυϊκές κράμπες, σπασμοί και διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για το μαγνήσιο και μπορεί να οφείλονται σε πολλές άλλες αιτίες, γι’ αυτό η αξιολόγηση ανήκει στον γιατρό.

Η ίδια πηγή σημειώνει ότι ένα φυσιολογικό επίπεδο μαγνησίου στο αίμα δεν δείχνει πάντα με ακρίβεια το συνολικό μαγνήσιο του οργανισμού.

Τρόφιμα ή συμπληρώματα;

Το NIH αναφέρει ότι το μαγνήσιο που υπάρχει φυσικά στα τρόφιμα δεν θεωρείται επικίνδυνο για υγιή άτομα, γιατί οι νεφροί αποβάλλουν την περίσσεια με τα ούρα. Με τα συμπληρώματα η εικόνα είναι διαφορετική: μπορούν να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα όπως τα διφωσφονικά, ορισμένα αντιβιοτικά, τα διουρητικά και τα φάρμακα για την παλινδρόμηση. Γι’ αυτό η απόφαση για συμπλήρωμα καλό είναι να παίρνεται μαζί με γιατρό ή διαιτολόγο και όχι με βάση μια διαφήμιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο βρίσκεται σε απλά, καθημερινά τρόφιμα: όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους, πράσινα λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και μερικά φρούτα. Η ποικιλία και η προτίμηση σε λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές είναι συνήθως αρκετές για τους περισσότερους. Όποιος ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου ή σκέφτεται συμπλήρωμα, καλό είναι να συζητήσει πρώτα με επαγγελματία υγείας.

Πηγές

• NIH Office of Dietary Supplements, Magnesium: Fact Sheet for Consumers. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-Consumer/
• Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source: Magnesium. https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/magnesium/
• NHS, Vitamins and minerals: Others. https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/others/

Ο πόνος στο ισχίο που εμφανίζεται σταδιακά και δυσκολεύει το περπάτημα είναι από τους πιο συχνούς λόγους επίσκεψης σε ορθοπαιδικό. Πίσω από αυτόν βρίσκεται συχνά η οστεοαρθρίτιδα, μια κατάσταση με σαφή κλινική εικόνα και με θεραπευτικές επιλογές που έχουν καταγραφεί από μεγάλους φορείς υγείας. Παρακάτω συγκεντρώνονται όσα αναφέρουν το NHS, η Mayo Clinic και η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), χωρίς συνταγές και χωρίς υποσχέσεις.

Τι συμβαίνει μέσα στην άρθρωση

Η Mayo Clinic περιγράφει την οστεοαρθρίτιδα ως τη συχνότερη μορφή αρθρίτιδας και αναφέρει ότι εμφανίζεται όταν ο προστατευτικός χόνδρος, ο οποίος λειτουργεί σαν μαξιλάρι στα άκρα των οστών, φθείρεται με τον χρόνο. Αν ο χόνδρος φθαρεί εντελώς, το οστό τρίβεται πάνω στο οστό. Η ίδια πηγή σημειώνει ότι η νόσος δεν αφορά μόνο τον χόνδρο, αλλά επηρεάζει και τα οστά, τους συνδετικούς ιστούς και τον αρθρικό υμένα.

Το NHS προσθέτει ότι σχεδόν κάθε άρθρωση μπορεί να προσβληθεί, όμως τα προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα στα γόνατα, στα ισχία και στις μικρές αρθρώσεις των χεριών. Γι αυτό το ισχίο βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις των αρθρώσεων που χρειάζονται παρακολούθηση.

Πώς εκδηλώνεται στο ισχίο

Σύμφωνα με την AAOS, ο πόνος στο ισχίο από οστεοαρθρίτιδα αναπτύσσεται αργά και επιδεινώνεται με τον χρόνο. Συνοδεύεται συχνά από δυσκαμψία, μειωμένη κινητικότητα και περιστασιακή αίσθηση τριγμού, ενώ μπορεί να χειροτερεύει με έντονη δραστηριότητα. Το NHS περιγράφει ως κύρια συμπτώματα τον πόνο και τη δυσκαμψία της άρθρωσης και τη δυσκολία στην κίνηση, με πιθανό οίδημα, ευαισθησία και ήχο τριξίματος.

Πρακτικά, αυτό μεταφράζεται σε δυσκολία στο να φορέσει κανείς παπούτσια ή κάλτσες, σε πόνο μετά από μεγάλο περπάτημα και σε πρωινό ξεμούδιασμα που θέλει λίγη ώρα.

Ποιοι παράγοντες σχετίζονται με τον κίνδυνο

Η AAOS αναφέρει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν έχει μία μοναδική συγκεκριμένη αιτία και καταγράφει ως παράγοντες που συμβάλλουν την προχωρημένη ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενο τραυματισμό του ισχίου, την παχυσαρκία και την αναπτυξιακή δυσπλασία του ισχίου.

Η Mayo Clinic καταγράφει αντίστοιχους παράγοντες κινδύνου:

• Ηλικία, καθώς ο κίνδυνος αυξάνεται με τα χρόνια.
• Φύλο, με τις γυναίκες να εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα.
• Αυξημένο σωματικό βάρος.
• Προηγούμενοι τραυματισμοί, ακόμη και παλιοί.
• Κληρονομικότητα και μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης.

Πώς τίθεται η διάγνωση

Το NHS αναφέρει ότι ο γιατρός μπορεί να υποψιαστεί οστεοαρθρίτιδα όταν το άτομο είναι 45 ετών ή μεγαλύτερο, έχει πόνο που χειροτερεύει όσο χρησιμοποιεί την άρθρωση και δυσκαμψία που διαρκεί λιγότερο από 30 λεπτά. Στις περιπτώσεις αυτές, σημειώνει ότι απεικονιστικός έλεγχος δεν είναι συνήθως απαραίτητος για να τεθεί η διάγνωση.

Η AAOS περιγράφει ότι στην κλινική εξέταση ελέγχονται η ευαισθησία γύρω από το ισχίο και το εύρος της παθητικής και ενεργητικής κίνησης, ενώ η ακτινογραφία μπορεί να δείξει στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, αλλοιώσεις στο οστό και σχηματισμό οστεοφύτων.

Τι περιλαμβάνει η συντηρητική αντιμετώπιση

Το NHS αναφέρει ότι οι ήπιες περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με τακτική άσκηση, με απώλεια βάρους όταν υπάρχει περιττό βάρος και με κατάλληλα υποδήματα. Όταν τα συμπτώματα είναι εντονότερα, μπορεί να χρειαστεί δομημένο πρόγραμμα άσκησης με φυσικοθεραπευτή, ενώ στη φαρμακευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνονται παυσίπονα.

Η AAOS προσθέτει τη μετάβαση από δραστηριότητες υψηλής κρούσης σε δραστηριότητες χαμηλότερης επιβάρυνσης, τη φυσικοθεραπεία για ενδυνάμωση, τα βοηθήματα βάδισης και φαρμακευτικές επιλογές που περιλαμβάνουν παρακεταμόλη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και ενέσεις κορτικοστεροειδών. Ποια από αυτά ταιριάζουν σε κάθε περιστατικό και σε ποια σειρά το κρίνει ο θεράπων ιατρός. Σελίδες ιατρείων που ασχολούνται με την αρθρίτιδα ισχίου περιγράφουν τόσο τη συντηρητική αγωγή με φυσικοθεραπεία και φάρμακα όσο και τις χειρουργικές επιλογές, ώστε ο ασθενής να ξέρει τι υπάρχει σε κάθε στάδιο.

Πότε μπαίνει στη συζήτηση το χειρουργείο

Το NHS αναφέρει ότι σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να γίνει χειρουργείο για επιδιόρθωση, ενίσχυση ή αντικατάσταση της φθαρμένης άρθρωσης. Η AAOS σημειώνει ότι, όταν οι συντηρητικές προσεγγίσεις δεν αποδίδουν, η ολική αρθροπλαστική ισχίου αφαιρεί τις κατεστραμμένες επιφάνειες και τοποθετεί νέες, από μέταλλο, πλαστικό ή κεραμικό, ενώ σε επιλεγμένα περιστατικά αναφέρονται και η επιφανειακή αντικατάσταση και η οστεοτομία.

Ανάμεσα στις τεχνικές που περιγράφονται σήμερα είναι και η ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου, όπου ο σχεδιασμός γίνεται πάνω σε τρισδιάστατο μοντέλο της άρθρωσης από αξονική τομογραφία και ο ρομποτικός βραχίονας βοηθά τον χειρουργό στην τοποθέτηση του εμφυτεύματος. Η επιλογή τεχνικής παραμένει απόφαση του χειρουργού μαζί με τον ασθενή, με βάση την ηλικία, την κατάσταση της άρθρωσης και τις ανάγκες του καθενός.

Τι βοηθά στην καθημερινότητα

Η Mayo Clinic τονίζει ότι, παρότι δεν υπάρχει ίαση, τα συμπτώματα συνήθως μπορούν να αντιμετωπιστούν με το να παραμένει κανείς δραστήριος, να διατηρεί υγιές σωματικό βάρος και να λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία, κάτι που μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη. Το NHS σημειώνει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν θεραπεύεται, αλλά δεν επιδεινώνεται απαραίτητα με τον χρόνο.

Πόνος που κρατά εβδομάδες, δυσκαμψία που περιορίζει την καθημερινή κίνηση ή αλλαγή στο βάδισμα είναι λόγοι για εκτίμηση από ορθοπαιδικό. Όσο πιο νωρίς γίνει η αξιολόγηση, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν στο τραπέζι πριν χρειαστεί να συζητηθεί το χειρουργείο. Το κείμενο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

• NHS, Osteoarthritis. https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
• Mayo Clinic, Osteoarthritis, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoarthritis/symptoms-causes/syc-20351925
• American Academy of Orthopaedic Surgeons, OrthoInfo, Osteoarthritis of the Hip. https://www.orthoinfo.org/diseases–conditions/osteoarthritis-of-the-hip

Η κούραση στο τέλος της ημέρας συνήθως χρεώνεται στον ύπνο, στη δουλειά ή στην εποχή. Πολύ σπανιότερα σκεφτόμαστε κάτι πιο απλό: πόσα υγρά ήπιαμε από το πρωί.

Ελεγχόμενες μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και μικρή απώλεια υγρών, πολύ πριν εμφανιστεί έντονη δίψα, επηρεάζει τη διάθεση και την αίσθηση κόπωσης. Παρακάτω, τι αναφέρουν οι πηγές, πόσα υγρά προτείνονται στην πράξη και πού μπαίνει το όριο για να απευθυνθεί κανείς σε γιατρό.

Τι σημαίνει ήπια αφυδάτωση

Με τον όρο ήπια αφυδάτωση οι ερευνητές περιγράφουν απώλεια υγρών γύρω στο 1% έως 2% του σωματικού βάρους. Δεν πρόκειται για κατάσταση που στέλνει κάποιον στα επείγοντα. Είναι το επίπεδο που μπορεί να προκύψει από μια προπόνηση σε ζέστη, από πολλές ώρες σε κλιματιζόμενο γραφείο ή απλώς από μια μέρα με λίγα υγρά.

Το National Health Service αναφέρει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχει εμετός ή διάρροια, παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο ή σε ζεστό περιβάλλον, έντονη εφίδρωση μετά από άσκηση, πυρετός, κατανάλωση αλκοόλ ή λήψη διουρητικών φαρμάκων.

Τι έδειξαν δύο ελεγχόμενες μελέτες

Δύο μελέτες της ίδιας ερευνητικής ομάδας εξέτασαν τι αλλάζει σε υγιείς ενήλικες με ήπια αφυδάτωση που προκλήθηκε από άσκηση.

• Στο Journal of Nutrition (2012), 25 γυναίκες μέσης ηλικίας 23 ετών δοκιμάστηκαν σε τρεις οκτάωρες συνθήκες. Στις δοκιμασίες όπου η απώλεια έφτασε κατά μέσο όρο το 1,36% του σωματικού βάρους, καταγράφηκαν χειρότερη συνολική διάθεση, αυξημένη αίσθηση κόπωσης, μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη δυσκολία του έργου, χαμηλότερη συγκέντρωση και περισσότεροι πονοκέφαλοι. Οι περισσότερες επιμέρους πλευρές της γνωστικής επίδοσης δεν επηρεάστηκαν.
• Στο British Journal of Nutrition (2011), 26 άνδρες μέσης ηλικίας 20 ετών εξετάστηκαν με αντίστοιχο σχεδιασμό. Με μέση απώλεια 1,59% του σωματικού βάρους αυξήθηκαν τα λάθη σε δοκιμασία οπτικής επαγρύπνησης, επιβραδύνθηκε ο χρόνος απόκρισης στη μνήμη εργασίας και αυξήθηκαν η κόπωση και η ένταση.

Πρόκειται για μικρά δείγματα και για εργαστηριακές συνθήκες, οπότε τα αποτελέσματα δεν μεταφράζονται αυτόματα σε κάθε καθημερινή κατάσταση. Δείχνουν όμως μια συνεπή εικόνα: η αίσθηση κόπωσης και η δυσκολία συγκέντρωσης εμφανίζονται σε επίπεδα απώλειας υγρών που οι περισσότεροι δεν θα χαρακτήριζαν καν αφυδάτωση.

Τα σημάδια που περνούν απαρατήρητα

Το NHS απαριθμεί ως ενδείξεις τη δίψα, τον πονοκέφαλο και την αίσθηση ζάλης, τα σκούρα κίτρινα ούρα με έντονη οσμή, τις λιγότερες ουρήσεις από το συνηθισμένο, την κόπωση, το ξηρό στόμα και τα χείλη, καθώς και τα βυθισμένα μάτια. Στα βρέφη προστίθενται η βυθισμένη πηγή στο κεφάλι, η απουσία δακρύων στο κλάμα και οι λιγότερες βρεγμένες πάνες.

Επειδή τα περισσότερα από αυτά μοιάζουν με απλή κούραση ή με κακή μέρα, συχνά αποδίδονται αλλού. Μια αναλυτική καταγραφή για τα συμπτώματα αφυδάτωσης βοηθά να αναγνωρίζονται νωρίτερα, ιδίως όταν επαναλαμβάνονται τις ίδιες ώρες κάθε μέρα.

Πόσα υγρά χρειάζεστε στην πράξη

Ως γενική βάση, το NHS προτείνει 6 έως 8 ποτήρια ή φλιτζάνια υγρών την ημέρα, σημειώνοντας ότι οι ανάγκες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Στο σύνολο αυτό μετρούν το νερό, το γάλα χαμηλών λιπαρών και τα ροφήματα χωρίς ζάχαρη, συμπεριλαμβανομένων του τσαγιού και του καφέ. Περισσότερα υγρά χρειάζονται σε ζεστό περιβάλλον και μετά από παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα.

Η Mayo Clinic προσθέτει δύο πρακτικά σημεία: μέρος των υγρών καλύπτεται από τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως φρούτα και λαχανικά, ενώ καλό είναι να αποφεύγονται ροφήματα με πολλή ζάχαρη. Για απαιτητική άσκηση, προτείνει η ενυδάτωση να ξεκινά από την προηγούμενη ημέρα και οι ανάγκες να αυξάνονται σε ασθένεια ή σε ακραίες καιρικές συνθήκες.

Όταν η κούραση δεν διορθώνεται με υγρά

Αν τα υγρά και ο ύπνος είναι επαρκή και η εξάντληση επιμένει για εβδομάδες, η ενυδάτωση δεν είναι η εξήγηση. Η επίμονη κόπωση είναι σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες και θέλει εκτίμηση από γιατρό, όχι δοκιμές στην τύχη. Το ίδιο ισχύει όταν η κούραση εμφανίστηκε απότομα ή συνοδεύεται από άλλα ενοχλήματα.

Πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια

Το NHS ξεχωρίζει τις καταστάσεις που δεν περιμένουν. Επείγουσα εκτίμηση χρειάζεται όταν υπάρχει ασυνήθιστη κόπωση, ζάλη κατά την έγερση ή σκούρα ούρα με λιγότερες ουρήσεις από το φυσιολογικό. Άμεση βοήθεια χρειάζεται όταν εμφανίζονται σύγχυση ή υπνηλία, δυσκολία στην αναπνοή, ή δέρμα ωχρό, κρύο ή με αλλοιωμένο χρώμα, καθώς αυτά μπορεί να δείχνουν καταπληξία.

Η Mayo Clinic αναφέρει ως πιθανές επιπλοκές της σοβαρής αφυδάτωσης τις θερμικές βλάβες έως και τη θερμοπληξία, προβλήματα από τους νεφρούς όπως λιθίαση ή νεφρική ανεπάρκεια, σπασμούς από διαταραχή ηλεκτρολυτών και καταπληξία από χαμηλό όγκο αίματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση γίνεται από επαγγελματίες υγείας.

Για τη μεγάλη πλειονότητα των ημερών, πάντως, η εικόνα είναι πιο απλή. Ένα ποτήρι νερό σε σταθερές ώρες, λίγο περισσότερο σε ζέστη ή μετά από άσκηση, και προσοχή στο χρώμα των ούρων καλύπτουν τα βασικά. Αν η κούραση παραμένει παρά ταύτα, το ερώτημα μετακινείται από την ενυδάτωση σε κάτι άλλο και εκεί χρειάζεται γιατρός.

Πηγές

• NHS, Dehydration. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/
• NHS, Water, drinks and your health. https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/water-drinks-nutrition/
• Mayo Clinic, Dehydration, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dehydration/symptoms-causes/syc-20354086
• PubMed, Mild dehydration affects mood in healthy young women. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22190027/
• PubMed, Mild dehydration impairs cognitive performance and mood of men. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21736786/