Κατηγορία: Υγεία

Όταν ένας μαστός κοκκινίζει, πρήζεται και ζεσταίνεται, η πρώτη σκέψη των περισσότερων γυναικών είναι μια λοίμωξη. Τις περισσότερες φορές αυτό ισχύει. Υπάρχει όμως μια σπάνια μορφή καρκίνου που μοιάζει πολύ με φλεγμονή και γι’ αυτό συχνά αργεί να αναγνωριστεί. Αυτό το άρθρο εξηγεί ποια σημάδια αξίζει να προσέξετε, γιατί η εικόνα μπερδεύει και πώς γίνεται η διάγνωση.

Τι είναι και πόσο συχνός είναι

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ (NCI), ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού αντιστοιχεί περίπου στο 1% έως 5% όλων των καρκίνων του μαστού στις ΗΠΑ. Είναι μια επιθετική μορφή: τα καρκινικά κύτταρα φράζουν τα λεμφαγγεία του δέρματος του μαστού και αυτό προκαλεί την κόκκινη, πρησμένη όψη που θυμίζει φλεγμονή. Γι’ αυτό πήρε και το όνομά του, παρότι δεν πρόκειται για λοίμωξη.

Ένα χαρακτηριστικό που τον ξεχωρίζει από τις συνηθισμένες μορφές είναι ότι συχνά δεν υπάρχει ψηλαφητό ογκίδιο. Έτσι, μια γυναίκα που ελέγχει τον μαστό της ψάχνοντας «μάζα» μπορεί να μη βρει τίποτα, ενώ το δέρμα αλλάζει εμφανώς.

Τα σημάδια στο δέρμα και στον μαστό

Το NCI και η Mayo Clinic περιγράφουν ένα σύνολο αλλαγών που εμφανίζονται συνήθως σε έναν μόνο μαστό:

• ροζ, κόκκινο, μωβ ή μελανιασμένο χρώμα στο δέρμα του μαστού,
• βαθουλώματα ή πτυχώσεις στο δέρμα που θυμίζουν φλούδα πορτοκαλιού,
• γρήγορη αύξηση του μεγέθους του μαστού, αίσθημα βάρους ή πάχυνσης,
• ασυνήθιστη ζέστη, ευαισθησία, πόνο ή αίσθημα καψίματος,
• θηλή που πλαταίνει ή γυρίζει προς τα μέσα,
• διογκωμένους λεμφαδένες στη μασχάλη ή κοντά στην κλείδα.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι η ταχύτητα. Η Mayo Clinic αναφέρει γρήγορη αλλαγή στην εμφάνιση του ενός μαστού μέσα σε λίγες εβδομάδες, και το NCI σημειώνει ότι τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται γρήγορα. Πολλές γυναίκες αναζητούν φωτογραφίες στο διαδίκτυο για να συγκρίνουν την εικόνα τους, όμως η όψη διαφέρει από άτομο σε άτομο και μόνο η κλινική εξέταση μπορεί να δώσει απάντηση.

Γιατί μπερδεύεται με τη μαστίτιδα

Κοκκινίλα, ζέστη, πρήξιμο και πόνος είναι και τα κλασικά σημάδια της μαστίτιδας ή άλλης λοίμωξης του μαστού. Όπως σημειώνει το Johns Hopkins Medicine, ο φλεγμονώδης καρκίνος εμφανίζεται με συμπτώματα παρόμοια με μια λοίμωξη του μαστού, κάτι που κάνει τη διάγνωση πιο δύσκολη. Γι’ αυτό είναι συνηθισμένο η πρώτη αντιμετώπιση να είναι αντιβίωση.

Το σημείο που κάνει τη διαφορά είναι η εξέλιξη μετά τη θεραπεία. Το Johns Hopkins συστήνει: αν η φλεγμονή δεν βελτιωθεί μετά από μία εβδομάδα αντιβίωσης που έδωσε ο γιατρός, κλείστε αμέσως ραντεβού με ειδικό μαστού. Η Mayo Clinic λέει κάτι αντίστοιχο: αν έχετε λάβει θεραπεία για λοίμωξη του μαστού και τα συμπτώματα συνεχίζονται, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επίμονη κοκκινίλα είναι καρκίνος, σημαίνει όμως ότι χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά με κλινική εξέταση του μαστού και συνεχίζει με απεικόνιση. Το NCI αναφέρει μαστογραφία, υπερηχογράφημα μαστού ή μαγνητική τομογραφία μαστού. Επειδή συχνά δεν υπάρχει ογκίδιο και το πάχος του δέρματος αλλάζει, η μαστογραφία μόνη της δεν αρκεί πάντα.

Η επιβεβαίωση γίνεται με βιοψία, είτε από τον ιστό του μαστού (core biopsy) είτε από το δέρμα (punch biopsy), όπως περιγράφει το Johns Hopkins. Στο υλικό της βιοψίας γίνονται και έλεγχοι βιοδεικτών, για παράδειγμα ορμονικοί υποδοχείς και HER2, που βοηθούν στον σχεδιασμό της θεραπείας. Για να φανεί αν η νόσος έχει επεκταθεί, χρησιμοποιούνται εξετάσεις όπως το PET/CT.

Περισσότερες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά, τη σταδιοποίηση και την αντιμετώπιση της νόσου υπάρχουν στο αναλυτικό άρθρο για τον φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού από χειρουργό μαστού, όπου περιγράφονται και οι αλλαγές στο δέρμα που βλέπει ο γιατρός στην κλινική εξέταση.

Σταδιοποίηση και θεραπευτική προσέγγιση

Κατά το NCI, ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού κατά τη διάγνωση είναι είτε σταδίου III είτε σταδίου IV. Η θεραπεία είναι πολυπαραγοντική και σχεδιάζεται από ομάδα ειδικών. Το Johns Hopkins περιγράφει τη συνήθη σειρά: χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο (νεοεπικουρική), μαστεκτομή, ακτινοθεραπεία και, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου, ορμονοθεραπεία ή στοχευμένη θεραπεία για τους HER2 θετικούς όγκους. Το ακριβές πλάνο εξαρτάται από τα αποτελέσματα της βιοψίας και της σταδιοποίησης και το αποφασίζει ο θεράπων γιατρός.

Όσον αφορά την πρόγνωση, το NCI δίνει πενταετή σχετική επιβίωση περίπου 53% όταν η νόσος είναι περιοχική και περίπου 22% όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Πρόκειται για στατιστικά στοιχεία πληθυσμού από το παρελθόν. Δεν προβλέπουν την πορεία μιας συγκεκριμένης ασθενούς, ενώ οι θεραπείες εξελίσσονται.

Ποιες γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα

Η Mayo Clinic αναφέρει ότι η νόσος διαγιγνώσκεται συχνότερα σε γυναίκες στις δεκαετίες των 40 και των 50 ετών, ενώ ως παράγοντες κινδύνου περιγράφει και την παχυσαρκία. Το Johns Hopkins σημειώνει ότι είναι πιο συχνός σε νεότερες γυναίκες. Η ηλικία πάντως δεν αποκλείει τη νόσο, γι’ αυτό τα σημάδια αξίζει να αξιολογούνται σε κάθε ηλικία.

Τι να κρατήσετε

Κοκκινίλα και πρήξιμο στον μαστό είναι συνήθως κάτι αθώο. Αν όμως οι αλλαγές εμφανίζονται γρήγορα, αφορούν τον έναν μαστό, το δέρμα μοιάζει με φλούδα πορτοκαλιού ή η εικόνα δεν βελτιώνεται μετά από αντιβίωση, μη περιμένετε. Μια επίσκεψη σε ειδικό μαστού και οι σωστές εξετάσεις είναι ο μόνος τρόπος να ξεκαθαρίσει τι συμβαίνει. Το άρθρο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

• National Cancer Institute, Inflammatory Breast Cancer. https://www.cancer.gov/types/breast/ibc-fact-sheet
• Mayo Clinic, Inflammatory breast cancer – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/inflammatory-breast-cancer/symptoms-causes/syc-20355413
• Johns Hopkins Medicine, Inflammatory Breast Cancer. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/breast-cancer/inflammatory-breast-cancer

Για έναν ηλικιωμένο γονιό ή για κάποιον που αναρρώνει και δυσκολεύεται να βγει από το σπίτι, ένα ραντεβού σε καρδιολογικό ιατρείο μπορεί να μοιάζει με ολόκληρη επιχείρηση. Αρκετές από τις βασικές εξετάσεις της καρδιάς, όμως, γίνονται με φορητό εξοπλισμό ή με μικρές συσκευές που φοριούνται στο σώμα για ένα με δύο εικοσιτετράωρα.

Παρακάτω θα βρείτε, με βάση το βρετανικό NHS, τη Mayo Clinic, την Cleveland Clinic και την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, τι μετρά κάθε εξέταση, πώς προετοιμάζεστε και ποια συμπτώματα δεν περιμένουν ραντεβού. Οι πληροφορίες δεν αντικαθιστούν την εκτίμηση του γιατρού, που αποφασίζει ποια εξέταση χρειάζεται και πότε.

Ηλεκτροκαρδιογράφημα: η πρώτη εικόνα του ρυθμού

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς, δηλαδή τη συχνότητα και τον ρυθμό της. Σύμφωνα με το NHS, είναι μια γρήγορη και ανώδυνη εξέταση που βοηθά στον εντοπισμό αρρυθμιών, στεφανιαίας νόσου και εμφράγματος, ενώ χρησιμοποιείται και για την παρακολούθηση ανθρώπων με γνωστή καρδιοπάθεια ή με ορισμένα φάρμακα.

Στην απλή μορφή του, ο εξεταζόμενος μένει ξαπλωμένος και ακίνητος για λίγα λεπτά, ενώ μικρά αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια τοποθετούνται σε χέρια, πόδια και θώρακα. Το NHS συμβουλεύει να μην απλώνετε λοσιόν ή λάδι στο δέρμα πριν από την εξέταση. Η μόνη ενόχληση είναι συνήθως τη στιγμή που ξεκολλούν τα αυτοκόλλητα, όπως όταν βγάζετε ένα τσιρότο.

Holter ρυθμού και Holter πίεσης: μετρήσεις μέσα στην καθημερινότητα

Το ΗΚΓ δείχνει τι κάνει η καρδιά τη στιγμή της εξέτασης. Όταν δεν δίνει αρκετές πληροφορίες, η Mayo Clinic εξηγεί ότι ο γιατρός μπορεί να ζητήσει Holter ρυθμού: μια μικρή φορητή συσκευή που καταγράφει τον καρδιακό ρυθμό συνήθως για μία με δύο ημέρες, ακόμη και στον ύπνο. Χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, όταν υπάρχουν συμπτώματα αρρυθμίας ή ανεξήγητες λιποθυμίες. Το NHS αναφέρει ότι η φορητή καταγραφή διαρκεί συνήθως 24 έως 48 ώρες και μπορεί να φτάσει τις 7 ημέρες.

Όσο φοριέται η συσκευή, η Mayo Clinic συστήνει:

• ημερολόγιο με την ώρα κάθε συμπτώματος, όπως έντονο χτυποκάρδι, δύσπνοια, πόνο στο στήθος ή ζάλη, μαζί με το τι κάνατε εκείνη τη στιγμή,
• αποφυγή ντους, μπάνιου και κολύμβησης, εκτός αν πρόκειται για ασύρματη συσκευή με αισθητήρες που αποσυνδέονται,
• απόσταση από μαγνήτες, ηλεκτρικές κουβέρτες, ξυριστικές μηχανές και ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες, και το κινητό τηλέφωνο περίπου 15 εκατοστά μακριά από τη συσκευή.

Στο τέλος ο γιατρός συγκρίνει την καταγραφή με το ημερολόγιο. Αν δεν φανεί αρρυθμία, μπορεί να προτείνει συσκευή που φοριέται για μεγαλύτερο διάστημα.

Το Holter πίεσης, δηλαδή η 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης, ακολουθεί παρόμοια λογική. Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, η περιχειρίδα φουσκώνει κάθε 15 με 30 λεπτά τη μέρα και κάθε 60 λεπτά τη νύχτα. Έτσι φαίνεται αν η πίεση ανεβαίνει μόνο στο ιατρείο (η λεγόμενη υπέρταση «λευκής μπλούζας»), αν είναι χαμηλή στο ιατρείο αλλά υψηλή τις υπόλοιπες ώρες, αν ανεβαίνει στον ύπνο και πόσο καλά την ελέγχει η αγωγή. Την ώρα της μέτρησης το χέρι μένει ακίνητο, ενώ όσο διαρκεί η καταγραφή αποφεύγονται το ντους, το κολύμπι και η έντονη άσκηση. Πιθανές ενοχλήσεις είναι πόνος στο χέρι, διακοπτόμενος ύπνος και ερεθισμός του δέρματος, που συνήθως υποχωρεί μόνος του. Το NHS σημειώνει ότι η συσκευή φοριέται στο σπίτι και δεν επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες.

Υπέρηχος καρδιάς: πώς δουλεύει ο μυς και οι βαλβίδες

Ο υπέρηχος καρδιάς, που συχνά αναφέρεται και ως triplex, δείχνει πόσο καλά λειτουργεί η καρδιά. Το NHS αναφέρει ότι βοηθά στον έλεγχο για καρδιακή ανεπάρκεια, παθήσεις των βαλβίδων και συγγενείς καρδιοπάθειες, καθώς και στην εκτίμηση της καρδιάς μετά από καρδιακό επεισόδιο. Στη συνηθισμένη, διαθωρακική μορφή του, τοποθετούνται αυτοκόλλητα στο στήθος για την παρακολούθηση του ρυθμού, απλώνεται τζελ και ο εξεταστής μετακινεί πάνω στο στήθος την κεφαλή υπερήχων. Η εξέταση διαρκεί περίπου 30 με 40 λεπτά.

Όταν η μετακίνηση είναι δύσκολη

Για ανθρώπους κατάκοιτους, με κινητικά προβλήματα ή σε ανάρρωση, η μετάβαση σε ιατρείο συχνά σημαίνει συνοδό, μεταφορικό μέσο και αναμονή. Στην Αττική, για παράδειγμα, η υπηρεσία καρδιολόγος στο σπίτι της DOCline αναφέρει ότι ο γιατρός κάνει επί τόπου λήψη ιστορικού, ηλεκτροκαρδιογράφημα, έγχρωμο triplex καρδιάς, Holter ρυθμού 24/48 ωρών, Holter αρτηριακής πίεσης και έλεγχο βηματοδότη, με κάλυψη σε όλη την Αττική, όλο το 24ωρο.

Η ίδια υπηρεσία καλύπτει και άλλες ειδικότητες, από παθολόγο μέχρι νευρολόγο, με γιατρούς κατ’ οίκον σε όλη την Αττική, κάτι που βοηθά όταν ένας ηλικιωμένος χρειάζεται περισσότερους από έναν γιατρό.

Πριν από την επίσκεψη: τι να έχετε έτοιμο

• Άνετα ρούχα. Για το ΗΚΓ και τον υπέρηχο χρειάζεται να αφαιρεθούν τα ρούχα από τη μέση και πάνω, σύμφωνα με το NHS, οπότε βοηθά ένα ρούχο που βγαίνει εύκολα.
• Δέρμα χωρίς κρέμες. Χωρίς λοσιόν ή λάδι στο στήθος πριν από το ΗΚΓ.
• Σημειώσεις για τα συμπτώματα. Πότε εμφανίζονται, πόσο κρατούν και τι κάνατε εκείνη την ώρα.
• Τη λίστα των φαρμάκων. Τόσο η Mayo Clinic όσο και η Cleveland Clinic αναφέρουν ότι οι καταγραφές δείχνουν και πόσο αποτελεσματική είναι η τρέχουσα αγωγή.
• Το μπάνιο νωρίτερα. Αν πρόκειται να τοποθετηθεί Holter, κανονίστε το ντους πριν, αφού στη διάρκεια της καταγραφής συνήθως αποφεύγεται.

Πότε δεν περιμένετε ραντεβού

Οι παραπάνω εξετάσεις αφορούν προγραμματισμένο έλεγχο. Το NHS περιγράφει ως πιθανά σημάδια εμφράγματος τον πόνο στο στήθος σαν σφίξιμο ή πίεση, που μπορεί να απλώνεται σε χέρια, λαιμό ή σαγόνι, μαζί με δύσπνοια, ναυτία, εφίδρωση ή χλωμό δέρμα. Σε αυτή την περίπτωση συστήνει να καλέσετε αμέσως τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να μην οδηγήσετε μόνοι σας μέχρι το νοσοκομείο.

Η Ένωση Καρδιακής Ανεπάρκειας της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, στις οδηγίες της για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, τονίζει ότι ο πόνος στο στήθος πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται ως σοβαρός. Αν η ενόχληση διαρκεί πάνω από 15 λεπτά ή δεν υποχωρεί με την ξεκούραση ή με τη νιτρογλυκερίνη που έχει τυχόν συνταγογραφήσει ο γιατρός, χρειάζεται άμεση κλήση για βοήθεια.

Στην Ελλάδα, το 166 είναι ο αριθμός του ΕΚΑΒ, που συντονίζει την επείγουσα προνοσοκομειακή φροντίδα σε όλη τη χώρα. Το 112 είναι ο ενιαίος ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης και η κλήση του γίνεται χωρίς χρέωση.

Ποια εξέταση χρειάζεται ο καθένας το κρίνει ο καρδιολόγος. Για όσους δεν μπορούν εύκολα να μετακινηθούν, ο έλεγχος στο σπίτι είναι μια πρακτική λύση, ενώ για τα επείγοντα συμπτώματα η πρώτη κλήση είναι πάντα στο 166 ή στο 112.

Πηγές

• NHS, Electrocardiogram (ECG). https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/electrocardiogram/
• Mayo Clinic, Holter monitor. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/holter-monitor/about/pac-20385039
• Cleveland Clinic, 24-Hour Ambulatory Blood Pressure Monitoring. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/16330-24-hour-ambulatory-blood-pressure-monitoring
• NHS, Blood pressure test. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/blood-pressure-test/
• NHS, Echocardiogram. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/echocardiogram/
• NHS, Heart attack: symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/heart-attack/symptoms/
• Heart Failure Matters (ESC Heart Failure Association), Chest pain: when to get urgent medical help. https://www.heartfailurematters.org/warning-signs/chest-pain/
• gov.gr, 166 – Αριθμός του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). https://www.gov.gr/sdg/healthcare/national-emergency-numbers/general/166
• Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, 112. https://civilprotection.gov.gr/112

Το μαγνήσιο δεν είναι από τα θρεπτικά συστατικά που συζητάμε συχνά, όπως η πρωτεΐνη ή οι φυτικές ίνες. Κι όμως, συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού και βρίσκεται σε τρόφιμα που υπάρχουν ήδη στις περισσότερες κουζίνες. Το ζητούμενο δεν είναι να ψάξει κανείς κάτι εξεζητημένο, αλλά να μάθει να το αναγνωρίζει στο καλάθι της αγοράς και να το βάζει στο πιάτο χωρίς κόπο.

Τι κάνει το μαγνήσιο στον οργανισμό

Σύμφωνα με το Office of Dietary Supplements των National Institutes of Health (NIH) των ΗΠΑ, το μαγνήσιο είναι σημαντικό για τη ρύθμιση της λειτουργίας μυών και νεύρων, για τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και την αρτηριακή πίεση, καθώς και για τη δημιουργία πρωτεΐνης, οστού και DNA. Το NHS προσθέτει ότι βοηθά στη μετατροπή της τροφής σε ενέργεια και στη φυσιολογική λειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων, που παράγουν ορμόνες σημαντικές για την υγεία των οστών.

Το καλό νέο είναι ότι, κατά το NHS, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε μαγνήσιο με μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή.

Οι βασικές ομάδες τροφίμων με μαγνήσιο

Οι πηγές συμφωνούν σε μερικές μεγάλες κατηγορίες. Το NIH αναφέρει τα όσπρια, τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (ιδιαίτερα το σπανάκι), καθώς και το γάλα και το γιαούρτι. Η Harvard T.H. Chan School of Public Health, στη σελίδα The Nutrition Source, δίνει πιο συγκεκριμένα παραδείγματα:

• Ξηροί καρποί και σπόροι: αμύγδαλα, κάσιους, φιστίκια, κολοκυθόσποροι και φυστικοβούτυρο.
• Όσπρια: μαύρα φασόλια, κόκκινα φασόλια, σόγια.
• Λαχανικά: μαγειρεμένο σπανάκι, σέσκουλο, πατάτα με τη φλούδα της.
• Δημητριακά: καστανό ρύζι και βρώμη.
• Φρούτα: μπανάνα και σταφίδες.
• Άλλα: μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε κακάο, σολομός, κρέας, πουλερικά, γάλα και γιαούρτι.

Γιατί μετράει η επεξεργασία του τροφίμου

Ένα σημείο που συχνά ξεχνιέται είναι ότι η επεξεργασία μπορεί να μειώσει το μαγνήσιο στα φυτικά τρόφιμα, όπως σημειώνει η Harvard T.H. Chan School of Public Health. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ένα ψωμί ολικής άλεσης ή ένα καστανό ρύζι έχουν διαφορετική αξία από τις πιο ραφιναρισμένες εκδοχές τους. Το NHS αναφέρει άλλωστε ρητά το ψωμί ολικής άλεσης ανάμεσα στις πηγές μαγνησίου, μαζί με το σπανάκι και τους ξηρούς καρπούς.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι, σύμφωνα με ορισμένες έρευνες, τα επίπεδα μαγνησίου στα εδάφη ίσως είναι χαμηλότερα από ό,τι στο παρελθόν. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να στηριζόμαστε σε ποικιλία τροφίμων και όχι σε ένα ή δύο αγαπημένα.

Πώς το βάζεις στο πιάτο μέσα στη μέρα

Αντί να μετράμε, βοηθά να σκεφτόμαστε το μαγνήσιο ως κάτι που «μαζεύεται» από μικρές επιλογές σε κάθε γεύμα. Μερικές ιδέες που βασίζονται στις τροφές που αναφέρουν οι πηγές:

• Πρωινό: βρώμη με γιαούρτι, κομμάτια μπανάνας και λίγους κολοκυθόσπορους.
• Μεσημεριανό: ένα πιάτο όσπρια, όπως φασόλια ή φακές, με ψωμί ολικής άλεσης και σαλάτα με φρέσκο σπανάκι.
• Σνακ: μια χούφτα αμύγδαλα ή κάσιους, ή λίγες σταφίδες.
• Βραδινό: σολομός με καστανό ρύζι και σέσκουλο ή σπανάκι σοτέ, ή πατάτα ψητή με τη φλούδα της.

Όποιος θέλει να δει πιο αναλυτικά ποιες είναι οι τροφές πλούσιες σε μαγνήσιο σε μορφή πίνακα, με ρεαλιστικές μερίδες και ανά κατηγορία, θα βρει έναν χρήσιμο οδηγό από κλινική διαιτολόγο, που βοηθά στον σχεδιασμό του εβδομαδιαίου μενού. Ο πίνακας είναι πρακτικός γιατί δείχνει πώς συγκρίνονται μεταξύ τους τρόφιμα που μοιάζουν, όπως διαφορετικοί ξηροί καρποί ή όσπρια.

Ποιοι χρειάζεται να προσέχουν περισσότερο

Το NIH αναφέρει ορισμένες ομάδες που είναι πιο πιθανό να μην παίρνουν αρκετό μαγνήσιο:

• άτομα με γαστρεντερικά νοσήματα, όπως η νόσος του Crohn και η κοιλιοκάκη,
• άτομα με διαβήτη τύπου 2,
• άτομα με χρόνια κατάχρηση αλκοόλ,
• μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες.

Η Harvard T.H. Chan School of Public Health εξηγεί ότι στους ηλικιωμένους μειώνεται η απορρόφηση και αυξάνεται η απέκκριση, ενώ στον διαβήτη τύπου 2 αυξάνονται οι απώλειες από τα ούρα.

Τα σημάδια και τι σημαίνουν

Η ήπια ή μέτρια έλλειψη συνήθως δεν δίνει εμφανή συμπτώματα, σύμφωνα με τη Harvard T.H. Chan School of Public Health. Όταν η έλλειψη είναι παρατεταμένη, το NIH αναφέρει απώλεια όρεξης, ναυτία, εμετό, κόπωση και αδυναμία, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, μυϊκές κράμπες, σπασμοί και διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για το μαγνήσιο και μπορεί να οφείλονται σε πολλές άλλες αιτίες, γι’ αυτό η αξιολόγηση ανήκει στον γιατρό.

Η ίδια πηγή σημειώνει ότι ένα φυσιολογικό επίπεδο μαγνησίου στο αίμα δεν δείχνει πάντα με ακρίβεια το συνολικό μαγνήσιο του οργανισμού.

Τρόφιμα ή συμπληρώματα;

Το NIH αναφέρει ότι το μαγνήσιο που υπάρχει φυσικά στα τρόφιμα δεν θεωρείται επικίνδυνο για υγιή άτομα, γιατί οι νεφροί αποβάλλουν την περίσσεια με τα ούρα. Με τα συμπληρώματα η εικόνα είναι διαφορετική: μπορούν να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα όπως τα διφωσφονικά, ορισμένα αντιβιοτικά, τα διουρητικά και τα φάρμακα για την παλινδρόμηση. Γι’ αυτό η απόφαση για συμπλήρωμα καλό είναι να παίρνεται μαζί με γιατρό ή διαιτολόγο και όχι με βάση μια διαφήμιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο βρίσκεται σε απλά, καθημερινά τρόφιμα: όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους, πράσινα λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και μερικά φρούτα. Η ποικιλία και η προτίμηση σε λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές είναι συνήθως αρκετές για τους περισσότερους. Όποιος ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου ή σκέφτεται συμπλήρωμα, καλό είναι να συζητήσει πρώτα με επαγγελματία υγείας.

Πηγές

• NIH Office of Dietary Supplements, Magnesium: Fact Sheet for Consumers. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-Consumer/
• Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source: Magnesium. https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/magnesium/
• NHS, Vitamins and minerals: Others. https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/others/

Ο πόνος στο ισχίο που εμφανίζεται σταδιακά και δυσκολεύει το περπάτημα είναι από τους πιο συχνούς λόγους επίσκεψης σε ορθοπαιδικό. Πίσω από αυτόν βρίσκεται συχνά η οστεοαρθρίτιδα, μια κατάσταση με σαφή κλινική εικόνα και με θεραπευτικές επιλογές που έχουν καταγραφεί από μεγάλους φορείς υγείας. Παρακάτω συγκεντρώνονται όσα αναφέρουν το NHS, η Mayo Clinic και η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), χωρίς συνταγές και χωρίς υποσχέσεις.

Τι συμβαίνει μέσα στην άρθρωση

Η Mayo Clinic περιγράφει την οστεοαρθρίτιδα ως τη συχνότερη μορφή αρθρίτιδας και αναφέρει ότι εμφανίζεται όταν ο προστατευτικός χόνδρος, ο οποίος λειτουργεί σαν μαξιλάρι στα άκρα των οστών, φθείρεται με τον χρόνο. Αν ο χόνδρος φθαρεί εντελώς, το οστό τρίβεται πάνω στο οστό. Η ίδια πηγή σημειώνει ότι η νόσος δεν αφορά μόνο τον χόνδρο, αλλά επηρεάζει και τα οστά, τους συνδετικούς ιστούς και τον αρθρικό υμένα.

Το NHS προσθέτει ότι σχεδόν κάθε άρθρωση μπορεί να προσβληθεί, όμως τα προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα στα γόνατα, στα ισχία και στις μικρές αρθρώσεις των χεριών. Γι αυτό το ισχίο βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις των αρθρώσεων που χρειάζονται παρακολούθηση.

Πώς εκδηλώνεται στο ισχίο

Σύμφωνα με την AAOS, ο πόνος στο ισχίο από οστεοαρθρίτιδα αναπτύσσεται αργά και επιδεινώνεται με τον χρόνο. Συνοδεύεται συχνά από δυσκαμψία, μειωμένη κινητικότητα και περιστασιακή αίσθηση τριγμού, ενώ μπορεί να χειροτερεύει με έντονη δραστηριότητα. Το NHS περιγράφει ως κύρια συμπτώματα τον πόνο και τη δυσκαμψία της άρθρωσης και τη δυσκολία στην κίνηση, με πιθανό οίδημα, ευαισθησία και ήχο τριξίματος.

Πρακτικά, αυτό μεταφράζεται σε δυσκολία στο να φορέσει κανείς παπούτσια ή κάλτσες, σε πόνο μετά από μεγάλο περπάτημα και σε πρωινό ξεμούδιασμα που θέλει λίγη ώρα.

Ποιοι παράγοντες σχετίζονται με τον κίνδυνο

Η AAOS αναφέρει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν έχει μία μοναδική συγκεκριμένη αιτία και καταγράφει ως παράγοντες που συμβάλλουν την προχωρημένη ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενο τραυματισμό του ισχίου, την παχυσαρκία και την αναπτυξιακή δυσπλασία του ισχίου.

Η Mayo Clinic καταγράφει αντίστοιχους παράγοντες κινδύνου:

• Ηλικία, καθώς ο κίνδυνος αυξάνεται με τα χρόνια.
• Φύλο, με τις γυναίκες να εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα.
• Αυξημένο σωματικό βάρος.
• Προηγούμενοι τραυματισμοί, ακόμη και παλιοί.
• Κληρονομικότητα και μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης.

Πώς τίθεται η διάγνωση

Το NHS αναφέρει ότι ο γιατρός μπορεί να υποψιαστεί οστεοαρθρίτιδα όταν το άτομο είναι 45 ετών ή μεγαλύτερο, έχει πόνο που χειροτερεύει όσο χρησιμοποιεί την άρθρωση και δυσκαμψία που διαρκεί λιγότερο από 30 λεπτά. Στις περιπτώσεις αυτές, σημειώνει ότι απεικονιστικός έλεγχος δεν είναι συνήθως απαραίτητος για να τεθεί η διάγνωση.

Η AAOS περιγράφει ότι στην κλινική εξέταση ελέγχονται η ευαισθησία γύρω από το ισχίο και το εύρος της παθητικής και ενεργητικής κίνησης, ενώ η ακτινογραφία μπορεί να δείξει στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, αλλοιώσεις στο οστό και σχηματισμό οστεοφύτων.

Τι περιλαμβάνει η συντηρητική αντιμετώπιση

Το NHS αναφέρει ότι οι ήπιες περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με τακτική άσκηση, με απώλεια βάρους όταν υπάρχει περιττό βάρος και με κατάλληλα υποδήματα. Όταν τα συμπτώματα είναι εντονότερα, μπορεί να χρειαστεί δομημένο πρόγραμμα άσκησης με φυσικοθεραπευτή, ενώ στη φαρμακευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνονται παυσίπονα.

Η AAOS προσθέτει τη μετάβαση από δραστηριότητες υψηλής κρούσης σε δραστηριότητες χαμηλότερης επιβάρυνσης, τη φυσικοθεραπεία για ενδυνάμωση, τα βοηθήματα βάδισης και φαρμακευτικές επιλογές που περιλαμβάνουν παρακεταμόλη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και ενέσεις κορτικοστεροειδών. Ποια από αυτά ταιριάζουν σε κάθε περιστατικό και σε ποια σειρά το κρίνει ο θεράπων ιατρός. Σελίδες ιατρείων που ασχολούνται με την αρθρίτιδα ισχίου περιγράφουν τόσο τη συντηρητική αγωγή με φυσικοθεραπεία και φάρμακα όσο και τις χειρουργικές επιλογές, ώστε ο ασθενής να ξέρει τι υπάρχει σε κάθε στάδιο.

Πότε μπαίνει στη συζήτηση το χειρουργείο

Το NHS αναφέρει ότι σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να γίνει χειρουργείο για επιδιόρθωση, ενίσχυση ή αντικατάσταση της φθαρμένης άρθρωσης. Η AAOS σημειώνει ότι, όταν οι συντηρητικές προσεγγίσεις δεν αποδίδουν, η ολική αρθροπλαστική ισχίου αφαιρεί τις κατεστραμμένες επιφάνειες και τοποθετεί νέες, από μέταλλο, πλαστικό ή κεραμικό, ενώ σε επιλεγμένα περιστατικά αναφέρονται και η επιφανειακή αντικατάσταση και η οστεοτομία.

Ανάμεσα στις τεχνικές που περιγράφονται σήμερα είναι και η ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου, όπου ο σχεδιασμός γίνεται πάνω σε τρισδιάστατο μοντέλο της άρθρωσης από αξονική τομογραφία και ο ρομποτικός βραχίονας βοηθά τον χειρουργό στην τοποθέτηση του εμφυτεύματος. Η επιλογή τεχνικής παραμένει απόφαση του χειρουργού μαζί με τον ασθενή, με βάση την ηλικία, την κατάσταση της άρθρωσης και τις ανάγκες του καθενός.

Τι βοηθά στην καθημερινότητα

Η Mayo Clinic τονίζει ότι, παρότι δεν υπάρχει ίαση, τα συμπτώματα συνήθως μπορούν να αντιμετωπιστούν με το να παραμένει κανείς δραστήριος, να διατηρεί υγιές σωματικό βάρος και να λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία, κάτι που μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη. Το NHS σημειώνει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν θεραπεύεται, αλλά δεν επιδεινώνεται απαραίτητα με τον χρόνο.

Πόνος που κρατά εβδομάδες, δυσκαμψία που περιορίζει την καθημερινή κίνηση ή αλλαγή στο βάδισμα είναι λόγοι για εκτίμηση από ορθοπαιδικό. Όσο πιο νωρίς γίνει η αξιολόγηση, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν στο τραπέζι πριν χρειαστεί να συζητηθεί το χειρουργείο. Το κείμενο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

• NHS, Osteoarthritis. https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
• Mayo Clinic, Osteoarthritis, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoarthritis/symptoms-causes/syc-20351925
• American Academy of Orthopaedic Surgeons, OrthoInfo, Osteoarthritis of the Hip. https://www.orthoinfo.org/diseases–conditions/osteoarthritis-of-the-hip

Η κούραση στο τέλος της ημέρας συνήθως χρεώνεται στον ύπνο, στη δουλειά ή στην εποχή. Πολύ σπανιότερα σκεφτόμαστε κάτι πιο απλό: πόσα υγρά ήπιαμε από το πρωί.

Ελεγχόμενες μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και μικρή απώλεια υγρών, πολύ πριν εμφανιστεί έντονη δίψα, επηρεάζει τη διάθεση και την αίσθηση κόπωσης. Παρακάτω, τι αναφέρουν οι πηγές, πόσα υγρά προτείνονται στην πράξη και πού μπαίνει το όριο για να απευθυνθεί κανείς σε γιατρό.

Τι σημαίνει ήπια αφυδάτωση

Με τον όρο ήπια αφυδάτωση οι ερευνητές περιγράφουν απώλεια υγρών γύρω στο 1% έως 2% του σωματικού βάρους. Δεν πρόκειται για κατάσταση που στέλνει κάποιον στα επείγοντα. Είναι το επίπεδο που μπορεί να προκύψει από μια προπόνηση σε ζέστη, από πολλές ώρες σε κλιματιζόμενο γραφείο ή απλώς από μια μέρα με λίγα υγρά.

Το National Health Service αναφέρει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχει εμετός ή διάρροια, παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο ή σε ζεστό περιβάλλον, έντονη εφίδρωση μετά από άσκηση, πυρετός, κατανάλωση αλκοόλ ή λήψη διουρητικών φαρμάκων.

Τι έδειξαν δύο ελεγχόμενες μελέτες

Δύο μελέτες της ίδιας ερευνητικής ομάδας εξέτασαν τι αλλάζει σε υγιείς ενήλικες με ήπια αφυδάτωση που προκλήθηκε από άσκηση.

• Στο Journal of Nutrition (2012), 25 γυναίκες μέσης ηλικίας 23 ετών δοκιμάστηκαν σε τρεις οκτάωρες συνθήκες. Στις δοκιμασίες όπου η απώλεια έφτασε κατά μέσο όρο το 1,36% του σωματικού βάρους, καταγράφηκαν χειρότερη συνολική διάθεση, αυξημένη αίσθηση κόπωσης, μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη δυσκολία του έργου, χαμηλότερη συγκέντρωση και περισσότεροι πονοκέφαλοι. Οι περισσότερες επιμέρους πλευρές της γνωστικής επίδοσης δεν επηρεάστηκαν.
• Στο British Journal of Nutrition (2011), 26 άνδρες μέσης ηλικίας 20 ετών εξετάστηκαν με αντίστοιχο σχεδιασμό. Με μέση απώλεια 1,59% του σωματικού βάρους αυξήθηκαν τα λάθη σε δοκιμασία οπτικής επαγρύπνησης, επιβραδύνθηκε ο χρόνος απόκρισης στη μνήμη εργασίας και αυξήθηκαν η κόπωση και η ένταση.

Πρόκειται για μικρά δείγματα και για εργαστηριακές συνθήκες, οπότε τα αποτελέσματα δεν μεταφράζονται αυτόματα σε κάθε καθημερινή κατάσταση. Δείχνουν όμως μια συνεπή εικόνα: η αίσθηση κόπωσης και η δυσκολία συγκέντρωσης εμφανίζονται σε επίπεδα απώλειας υγρών που οι περισσότεροι δεν θα χαρακτήριζαν καν αφυδάτωση.

Τα σημάδια που περνούν απαρατήρητα

Το NHS απαριθμεί ως ενδείξεις τη δίψα, τον πονοκέφαλο και την αίσθηση ζάλης, τα σκούρα κίτρινα ούρα με έντονη οσμή, τις λιγότερες ουρήσεις από το συνηθισμένο, την κόπωση, το ξηρό στόμα και τα χείλη, καθώς και τα βυθισμένα μάτια. Στα βρέφη προστίθενται η βυθισμένη πηγή στο κεφάλι, η απουσία δακρύων στο κλάμα και οι λιγότερες βρεγμένες πάνες.

Επειδή τα περισσότερα από αυτά μοιάζουν με απλή κούραση ή με κακή μέρα, συχνά αποδίδονται αλλού. Μια αναλυτική καταγραφή για τα συμπτώματα αφυδάτωσης βοηθά να αναγνωρίζονται νωρίτερα, ιδίως όταν επαναλαμβάνονται τις ίδιες ώρες κάθε μέρα.

Πόσα υγρά χρειάζεστε στην πράξη

Ως γενική βάση, το NHS προτείνει 6 έως 8 ποτήρια ή φλιτζάνια υγρών την ημέρα, σημειώνοντας ότι οι ανάγκες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Στο σύνολο αυτό μετρούν το νερό, το γάλα χαμηλών λιπαρών και τα ροφήματα χωρίς ζάχαρη, συμπεριλαμβανομένων του τσαγιού και του καφέ. Περισσότερα υγρά χρειάζονται σε ζεστό περιβάλλον και μετά από παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα.

Η Mayo Clinic προσθέτει δύο πρακτικά σημεία: μέρος των υγρών καλύπτεται από τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως φρούτα και λαχανικά, ενώ καλό είναι να αποφεύγονται ροφήματα με πολλή ζάχαρη. Για απαιτητική άσκηση, προτείνει η ενυδάτωση να ξεκινά από την προηγούμενη ημέρα και οι ανάγκες να αυξάνονται σε ασθένεια ή σε ακραίες καιρικές συνθήκες.

Όταν η κούραση δεν διορθώνεται με υγρά

Αν τα υγρά και ο ύπνος είναι επαρκή και η εξάντληση επιμένει για εβδομάδες, η ενυδάτωση δεν είναι η εξήγηση. Η επίμονη κόπωση είναι σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες και θέλει εκτίμηση από γιατρό, όχι δοκιμές στην τύχη. Το ίδιο ισχύει όταν η κούραση εμφανίστηκε απότομα ή συνοδεύεται από άλλα ενοχλήματα.

Πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια

Το NHS ξεχωρίζει τις καταστάσεις που δεν περιμένουν. Επείγουσα εκτίμηση χρειάζεται όταν υπάρχει ασυνήθιστη κόπωση, ζάλη κατά την έγερση ή σκούρα ούρα με λιγότερες ουρήσεις από το φυσιολογικό. Άμεση βοήθεια χρειάζεται όταν εμφανίζονται σύγχυση ή υπνηλία, δυσκολία στην αναπνοή, ή δέρμα ωχρό, κρύο ή με αλλοιωμένο χρώμα, καθώς αυτά μπορεί να δείχνουν καταπληξία.

Η Mayo Clinic αναφέρει ως πιθανές επιπλοκές της σοβαρής αφυδάτωσης τις θερμικές βλάβες έως και τη θερμοπληξία, προβλήματα από τους νεφρούς όπως λιθίαση ή νεφρική ανεπάρκεια, σπασμούς από διαταραχή ηλεκτρολυτών και καταπληξία από χαμηλό όγκο αίματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση γίνεται από επαγγελματίες υγείας.

Για τη μεγάλη πλειονότητα των ημερών, πάντως, η εικόνα είναι πιο απλή. Ένα ποτήρι νερό σε σταθερές ώρες, λίγο περισσότερο σε ζέστη ή μετά από άσκηση, και προσοχή στο χρώμα των ούρων καλύπτουν τα βασικά. Αν η κούραση παραμένει παρά ταύτα, το ερώτημα μετακινείται από την ενυδάτωση σε κάτι άλλο και εκεί χρειάζεται γιατρός.

Πηγές

• NHS, Dehydration. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/
• NHS, Water, drinks and your health. https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/water-drinks-nutrition/
• Mayo Clinic, Dehydration, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dehydration/symptoms-causes/syc-20354086
• PubMed, Mild dehydration affects mood in healthy young women. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22190027/
• PubMed, Mild dehydration impairs cognitive performance and mood of men. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21736786/