Κατηγορία: Υγεία

Ο πόνος στο ισχίο που εμφανίζεται σταδιακά και δυσκολεύει το περπάτημα είναι από τους πιο συχνούς λόγους επίσκεψης σε ορθοπαιδικό. Πίσω από αυτόν βρίσκεται συχνά η οστεοαρθρίτιδα, μια κατάσταση με σαφή κλινική εικόνα και με θεραπευτικές επιλογές που έχουν καταγραφεί από μεγάλους φορείς υγείας. Παρακάτω συγκεντρώνονται όσα αναφέρουν το NHS, η Mayo Clinic και η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), χωρίς συνταγές και χωρίς υποσχέσεις.

Τι συμβαίνει μέσα στην άρθρωση

Η Mayo Clinic περιγράφει την οστεοαρθρίτιδα ως τη συχνότερη μορφή αρθρίτιδας και αναφέρει ότι εμφανίζεται όταν ο προστατευτικός χόνδρος, ο οποίος λειτουργεί σαν μαξιλάρι στα άκρα των οστών, φθείρεται με τον χρόνο. Αν ο χόνδρος φθαρεί εντελώς, το οστό τρίβεται πάνω στο οστό. Η ίδια πηγή σημειώνει ότι η νόσος δεν αφορά μόνο τον χόνδρο, αλλά επηρεάζει και τα οστά, τους συνδετικούς ιστούς και τον αρθρικό υμένα.

Το NHS προσθέτει ότι σχεδόν κάθε άρθρωση μπορεί να προσβληθεί, όμως τα προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα στα γόνατα, στα ισχία και στις μικρές αρθρώσεις των χεριών. Γι αυτό το ισχίο βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις των αρθρώσεων που χρειάζονται παρακολούθηση.

Πώς εκδηλώνεται στο ισχίο

Σύμφωνα με την AAOS, ο πόνος στο ισχίο από οστεοαρθρίτιδα αναπτύσσεται αργά και επιδεινώνεται με τον χρόνο. Συνοδεύεται συχνά από δυσκαμψία, μειωμένη κινητικότητα και περιστασιακή αίσθηση τριγμού, ενώ μπορεί να χειροτερεύει με έντονη δραστηριότητα. Το NHS περιγράφει ως κύρια συμπτώματα τον πόνο και τη δυσκαμψία της άρθρωσης και τη δυσκολία στην κίνηση, με πιθανό οίδημα, ευαισθησία και ήχο τριξίματος.

Πρακτικά, αυτό μεταφράζεται σε δυσκολία στο να φορέσει κανείς παπούτσια ή κάλτσες, σε πόνο μετά από μεγάλο περπάτημα και σε πρωινό ξεμούδιασμα που θέλει λίγη ώρα.

Ποιοι παράγοντες σχετίζονται με τον κίνδυνο

Η AAOS αναφέρει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν έχει μία μοναδική συγκεκριμένη αιτία και καταγράφει ως παράγοντες που συμβάλλουν την προχωρημένη ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενο τραυματισμό του ισχίου, την παχυσαρκία και την αναπτυξιακή δυσπλασία του ισχίου.

Η Mayo Clinic καταγράφει αντίστοιχους παράγοντες κινδύνου:

• Ηλικία, καθώς ο κίνδυνος αυξάνεται με τα χρόνια.
• Φύλο, με τις γυναίκες να εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα.
• Αυξημένο σωματικό βάρος.
• Προηγούμενοι τραυματισμοί, ακόμη και παλιοί.
• Κληρονομικότητα και μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης.

Πώς τίθεται η διάγνωση

Το NHS αναφέρει ότι ο γιατρός μπορεί να υποψιαστεί οστεοαρθρίτιδα όταν το άτομο είναι 45 ετών ή μεγαλύτερο, έχει πόνο που χειροτερεύει όσο χρησιμοποιεί την άρθρωση και δυσκαμψία που διαρκεί λιγότερο από 30 λεπτά. Στις περιπτώσεις αυτές, σημειώνει ότι απεικονιστικός έλεγχος δεν είναι συνήθως απαραίτητος για να τεθεί η διάγνωση.

Η AAOS περιγράφει ότι στην κλινική εξέταση ελέγχονται η ευαισθησία γύρω από το ισχίο και το εύρος της παθητικής και ενεργητικής κίνησης, ενώ η ακτινογραφία μπορεί να δείξει στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, αλλοιώσεις στο οστό και σχηματισμό οστεοφύτων.

Τι περιλαμβάνει η συντηρητική αντιμετώπιση

Το NHS αναφέρει ότι οι ήπιες περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με τακτική άσκηση, με απώλεια βάρους όταν υπάρχει περιττό βάρος και με κατάλληλα υποδήματα. Όταν τα συμπτώματα είναι εντονότερα, μπορεί να χρειαστεί δομημένο πρόγραμμα άσκησης με φυσικοθεραπευτή, ενώ στη φαρμακευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνονται παυσίπονα.

Η AAOS προσθέτει τη μετάβαση από δραστηριότητες υψηλής κρούσης σε δραστηριότητες χαμηλότερης επιβάρυνσης, τη φυσικοθεραπεία για ενδυνάμωση, τα βοηθήματα βάδισης και φαρμακευτικές επιλογές που περιλαμβάνουν παρακεταμόλη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και ενέσεις κορτικοστεροειδών. Ποια από αυτά ταιριάζουν σε κάθε περιστατικό και σε ποια σειρά το κρίνει ο θεράπων ιατρός. Σελίδες ιατρείων που ασχολούνται με την αρθρίτιδα ισχίου περιγράφουν τόσο τη συντηρητική αγωγή με φυσικοθεραπεία και φάρμακα όσο και τις χειρουργικές επιλογές, ώστε ο ασθενής να ξέρει τι υπάρχει σε κάθε στάδιο.

Πότε μπαίνει στη συζήτηση το χειρουργείο

Το NHS αναφέρει ότι σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να γίνει χειρουργείο για επιδιόρθωση, ενίσχυση ή αντικατάσταση της φθαρμένης άρθρωσης. Η AAOS σημειώνει ότι, όταν οι συντηρητικές προσεγγίσεις δεν αποδίδουν, η ολική αρθροπλαστική ισχίου αφαιρεί τις κατεστραμμένες επιφάνειες και τοποθετεί νέες, από μέταλλο, πλαστικό ή κεραμικό, ενώ σε επιλεγμένα περιστατικά αναφέρονται και η επιφανειακή αντικατάσταση και η οστεοτομία.

Ανάμεσα στις τεχνικές που περιγράφονται σήμερα είναι και η ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου, όπου ο σχεδιασμός γίνεται πάνω σε τρισδιάστατο μοντέλο της άρθρωσης από αξονική τομογραφία και ο ρομποτικός βραχίονας βοηθά τον χειρουργό στην τοποθέτηση του εμφυτεύματος. Η επιλογή τεχνικής παραμένει απόφαση του χειρουργού μαζί με τον ασθενή, με βάση την ηλικία, την κατάσταση της άρθρωσης και τις ανάγκες του καθενός.

Τι βοηθά στην καθημερινότητα

Η Mayo Clinic τονίζει ότι, παρότι δεν υπάρχει ίαση, τα συμπτώματα συνήθως μπορούν να αντιμετωπιστούν με το να παραμένει κανείς δραστήριος, να διατηρεί υγιές σωματικό βάρος και να λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία, κάτι που μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη. Το NHS σημειώνει ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν θεραπεύεται, αλλά δεν επιδεινώνεται απαραίτητα με τον χρόνο.

Πόνος που κρατά εβδομάδες, δυσκαμψία που περιορίζει την καθημερινή κίνηση ή αλλαγή στο βάδισμα είναι λόγοι για εκτίμηση από ορθοπαιδικό. Όσο πιο νωρίς γίνει η αξιολόγηση, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν στο τραπέζι πριν χρειαστεί να συζητηθεί το χειρουργείο. Το κείμενο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

• NHS, Osteoarthritis. https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
• Mayo Clinic, Osteoarthritis, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoarthritis/symptoms-causes/syc-20351925
• American Academy of Orthopaedic Surgeons, OrthoInfo, Osteoarthritis of the Hip. https://www.orthoinfo.org/diseases–conditions/osteoarthritis-of-the-hip

Η κούραση στο τέλος της ημέρας συνήθως χρεώνεται στον ύπνο, στη δουλειά ή στην εποχή. Πολύ σπανιότερα σκεφτόμαστε κάτι πιο απλό: πόσα υγρά ήπιαμε από το πρωί.

Ελεγχόμενες μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και μικρή απώλεια υγρών, πολύ πριν εμφανιστεί έντονη δίψα, επηρεάζει τη διάθεση και την αίσθηση κόπωσης. Παρακάτω, τι αναφέρουν οι πηγές, πόσα υγρά προτείνονται στην πράξη και πού μπαίνει το όριο για να απευθυνθεί κανείς σε γιατρό.

Τι σημαίνει ήπια αφυδάτωση

Με τον όρο ήπια αφυδάτωση οι ερευνητές περιγράφουν απώλεια υγρών γύρω στο 1% έως 2% του σωματικού βάρους. Δεν πρόκειται για κατάσταση που στέλνει κάποιον στα επείγοντα. Είναι το επίπεδο που μπορεί να προκύψει από μια προπόνηση σε ζέστη, από πολλές ώρες σε κλιματιζόμενο γραφείο ή απλώς από μια μέρα με λίγα υγρά.

Το National Health Service αναφέρει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχει εμετός ή διάρροια, παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο ή σε ζεστό περιβάλλον, έντονη εφίδρωση μετά από άσκηση, πυρετός, κατανάλωση αλκοόλ ή λήψη διουρητικών φαρμάκων.

Τι έδειξαν δύο ελεγχόμενες μελέτες

Δύο μελέτες της ίδιας ερευνητικής ομάδας εξέτασαν τι αλλάζει σε υγιείς ενήλικες με ήπια αφυδάτωση που προκλήθηκε από άσκηση.

• Στο Journal of Nutrition (2012), 25 γυναίκες μέσης ηλικίας 23 ετών δοκιμάστηκαν σε τρεις οκτάωρες συνθήκες. Στις δοκιμασίες όπου η απώλεια έφτασε κατά μέσο όρο το 1,36% του σωματικού βάρους, καταγράφηκαν χειρότερη συνολική διάθεση, αυξημένη αίσθηση κόπωσης, μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη δυσκολία του έργου, χαμηλότερη συγκέντρωση και περισσότεροι πονοκέφαλοι. Οι περισσότερες επιμέρους πλευρές της γνωστικής επίδοσης δεν επηρεάστηκαν.
• Στο British Journal of Nutrition (2011), 26 άνδρες μέσης ηλικίας 20 ετών εξετάστηκαν με αντίστοιχο σχεδιασμό. Με μέση απώλεια 1,59% του σωματικού βάρους αυξήθηκαν τα λάθη σε δοκιμασία οπτικής επαγρύπνησης, επιβραδύνθηκε ο χρόνος απόκρισης στη μνήμη εργασίας και αυξήθηκαν η κόπωση και η ένταση.

Πρόκειται για μικρά δείγματα και για εργαστηριακές συνθήκες, οπότε τα αποτελέσματα δεν μεταφράζονται αυτόματα σε κάθε καθημερινή κατάσταση. Δείχνουν όμως μια συνεπή εικόνα: η αίσθηση κόπωσης και η δυσκολία συγκέντρωσης εμφανίζονται σε επίπεδα απώλειας υγρών που οι περισσότεροι δεν θα χαρακτήριζαν καν αφυδάτωση.

Τα σημάδια που περνούν απαρατήρητα

Το NHS απαριθμεί ως ενδείξεις τη δίψα, τον πονοκέφαλο και την αίσθηση ζάλης, τα σκούρα κίτρινα ούρα με έντονη οσμή, τις λιγότερες ουρήσεις από το συνηθισμένο, την κόπωση, το ξηρό στόμα και τα χείλη, καθώς και τα βυθισμένα μάτια. Στα βρέφη προστίθενται η βυθισμένη πηγή στο κεφάλι, η απουσία δακρύων στο κλάμα και οι λιγότερες βρεγμένες πάνες.

Επειδή τα περισσότερα από αυτά μοιάζουν με απλή κούραση ή με κακή μέρα, συχνά αποδίδονται αλλού. Μια αναλυτική καταγραφή για τα συμπτώματα αφυδάτωσης βοηθά να αναγνωρίζονται νωρίτερα, ιδίως όταν επαναλαμβάνονται τις ίδιες ώρες κάθε μέρα.

Πόσα υγρά χρειάζεστε στην πράξη

Ως γενική βάση, το NHS προτείνει 6 έως 8 ποτήρια ή φλιτζάνια υγρών την ημέρα, σημειώνοντας ότι οι ανάγκες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Στο σύνολο αυτό μετρούν το νερό, το γάλα χαμηλών λιπαρών και τα ροφήματα χωρίς ζάχαρη, συμπεριλαμβανομένων του τσαγιού και του καφέ. Περισσότερα υγρά χρειάζονται σε ζεστό περιβάλλον και μετά από παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα.

Η Mayo Clinic προσθέτει δύο πρακτικά σημεία: μέρος των υγρών καλύπτεται από τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως φρούτα και λαχανικά, ενώ καλό είναι να αποφεύγονται ροφήματα με πολλή ζάχαρη. Για απαιτητική άσκηση, προτείνει η ενυδάτωση να ξεκινά από την προηγούμενη ημέρα και οι ανάγκες να αυξάνονται σε ασθένεια ή σε ακραίες καιρικές συνθήκες.

Όταν η κούραση δεν διορθώνεται με υγρά

Αν τα υγρά και ο ύπνος είναι επαρκή και η εξάντληση επιμένει για εβδομάδες, η ενυδάτωση δεν είναι η εξήγηση. Η επίμονη κόπωση είναι σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες και θέλει εκτίμηση από γιατρό, όχι δοκιμές στην τύχη. Το ίδιο ισχύει όταν η κούραση εμφανίστηκε απότομα ή συνοδεύεται από άλλα ενοχλήματα.

Πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια

Το NHS ξεχωρίζει τις καταστάσεις που δεν περιμένουν. Επείγουσα εκτίμηση χρειάζεται όταν υπάρχει ασυνήθιστη κόπωση, ζάλη κατά την έγερση ή σκούρα ούρα με λιγότερες ουρήσεις από το φυσιολογικό. Άμεση βοήθεια χρειάζεται όταν εμφανίζονται σύγχυση ή υπνηλία, δυσκολία στην αναπνοή, ή δέρμα ωχρό, κρύο ή με αλλοιωμένο χρώμα, καθώς αυτά μπορεί να δείχνουν καταπληξία.

Η Mayo Clinic αναφέρει ως πιθανές επιπλοκές της σοβαρής αφυδάτωσης τις θερμικές βλάβες έως και τη θερμοπληξία, προβλήματα από τους νεφρούς όπως λιθίαση ή νεφρική ανεπάρκεια, σπασμούς από διαταραχή ηλεκτρολυτών και καταπληξία από χαμηλό όγκο αίματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση γίνεται από επαγγελματίες υγείας.

Για τη μεγάλη πλειονότητα των ημερών, πάντως, η εικόνα είναι πιο απλή. Ένα ποτήρι νερό σε σταθερές ώρες, λίγο περισσότερο σε ζέστη ή μετά από άσκηση, και προσοχή στο χρώμα των ούρων καλύπτουν τα βασικά. Αν η κούραση παραμένει παρά ταύτα, το ερώτημα μετακινείται από την ενυδάτωση σε κάτι άλλο και εκεί χρειάζεται γιατρός.

Πηγές

• NHS, Dehydration. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/
• NHS, Water, drinks and your health. https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/water-drinks-nutrition/
• Mayo Clinic, Dehydration, Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dehydration/symptoms-causes/syc-20354086
• PubMed, Mild dehydration affects mood in healthy young women. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22190027/
• PubMed, Mild dehydration impairs cognitive performance and mood of men. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21736786/